سرای فرش و تابلوفرش دستباف

گبه بازخوردی از زندگی زنان ایلیاتی

گبه هنری می باشد که از دیرباز مورد توجه زنان و دختران ایلیاتی در منطقه های جنوبی کشورمان قرار گرفته است

1,358

گبه هنری می باشد که از دیرباز مورد توجه زنان و دختران ایلیاتی در منطقه های جنوبی کشورمان قرار گرفته است و آن ها گبه ها را با زندگی خود عجین ساخته اند و بخشی از زندگی روزمره شان را همین گبه بافی تشکیل داده است .
از گبه ها در شهرها به عنوان زیر انداز استفاده می کنند .

در بیشتر منطقه های جنوبی کشورما «گبه» جزو یکی از پرطرفدارترین فرآورده های زنان و دختران ایلیاتی به حساب می آید .هنر «گبه » بافی از گذشته های خیلی دور به میان آمده است .

مراکز اصلی «گبه» بافی به شرح ذیل می باشد :

باشت

آرو (در شهرستان گچساران)

دوگنبدان

چشمهء بلقیس

چرام (در شهرستان کهگیلویه)

تل‌گر

ده‌علیا و ده‌سفلی

ده‌شیخ

سراب

راز علیا

ده کهنه

جم و ریز (از استان بوشهر)

شول

سفلی (در شهرستان بویر احمد)

برازجان

از هنر دستی زنان و دختران ایلیاتی («گبه») در شهرها به عنوان زیر انداز استفاده می شود اما باز هم با این وجود این «گبه» ها قسمتی از زندگی روزانه آن دختران و زنان ایلیاتی را تشکیل می دهد .

در حال و هوای آن تنفس می‌کنند و هر چند به چشم پدیده‌ای درآمدزا به آن می‌نگرند، اما احساس و اندیشه و درک خود از محیط زندگی‌شان را در آن به نمایش می‌گذارند.

تا جایی که اگر کسی اهل تحقیق باشد و «گبه» را به عنوان یک سند بنگرد، در آن به خوبی جای پای آرمان‌ها، انتظارات، اعتقادات و اندیشه‌ای را که بافنده هنگام بافت آن در ذهن داشته، مشاهده می‌کند.

 

 طریقه بافت و لوازم گبه بافی

در بافت گبه که به وسیله‌ی پشم خودرنگ مخلوط با موی بز انجام می‌شود، تفکیک رنگ ازاهمیت فوق‌العاده زیادی برخوردار است.

در واقع اولین مرحله‌ی کار گبه‌بافی همین امر است که طی آن، گبه بافان و دست اندر کاران ابتدا پشمی را که از دام‌های خودشان تامین شده و یا( در صورتی که خانواده فاقد دام باشد) از سایر دامداران، دامپروران و عشایر خریداری کرده، به نسبت نوع رنگی که دارند آنها را کاملا تفکیک می‌کنند.

این پشم‌ها پس از شستشو، توسط زنان و دختران و به وسیله‌ی دوک‌های کوچک و قابل حمل ریسیده و تابیده می‌شود.

گاهی نیز موی بزهای عدنی و پاکستانی را که از تنوع رنگ فوق‌العاده زیادی برخوردار است با پشم گوسفند مخلوط کرده و به عنوان تار یا جهت دوخت سجاف‌ها مورد استفاده قرار می‌دهند.

زمینه‌ی گبه‌های تولیدی مناطق مختلف ایران اکثرا دارای رنگ‌های روشن نظیر سفید، کرم یا شیری است و نقوش به رنگ‌های مشکی، قهوه‌یی، حنایی و…

می باشد .

گبه با کمک دارهای افقی و به شیوه ی قالی بافته می‌شود و بافندگان برای ایجاد نقوش بر روی فرآورده‌های خود در حین بافت از نقشه استفاده نمی‌کنند و بیقالیبافی شتر به طور ذهنی به این کار می‌پردازند.

بیشتر گبه بافان یک یا چند طرح خاص را در ذهن داشته و در بافت آن دارای مهارت هستند ولی به طور کلی نقش اصلی گبه‌های ایرانی را یک مربع مستطیل و یک ردیف لوزی در وسط آن تشکیل می‌دهد که رئوس هر یک از لوزی‌ها، به رئوس لوزی‌های دیگر متصل است و در اصطلاح محلی “کم” نامیده می‌شود.

علاوه بر این، استفاده از نقوش بوته جقه و گل‌های مختلف به طریقه‌ی هندسی نیز جای خاصی در گبه‌های تولیدی توسط عشایر،روستانشینان و بافندگان شهری مناطق پیش گفته دارد.

در مجموع می‌توان گفت وجه‌مشترک تمامی گبه‌های ایرانی،گونه‌یی نقش پردازی سنتی است که طی هزاران سال پرورش یافته و نیز صور هندسی و نگاره‌های پرندگان و حیوانات زمینه که ممکن است مرکب باشد از ردیف صور هندسی یا انواع گل (چیزی شبیه نقوش فرشهای ترکمنی) یا مانند دستبافت‌های قشقایی راه راه باشد، با یک تا سه ترنج در هر گوشه.

گاهی نیز ممکن‌است زمینه ی مرکزی منقسم به چند مربع و یا بر حسب روش دیرینه و باور داشت‌های ذهنی هر هنرمند مرکب از ردیف‌های بوته جقه باشد.

هر چند نگفته پیداست که هر یک از نقوش رایج در گبه بافی قرن هاست به ایل یا منطقه یی خاص منسوب است، ولی از ذکر این نکته نیز نباید گذشت که:

هم عشایر و هم روستانشینان از گروه‌های همسایه ی خود و نیزگروه‌هایی که به هر مناسبت به ایل یا روستای آنها منضم شده تاثیر گرفته‌اند و به همان‌نسبت نیز بر آنان تاثیر گذاشته‌اند و این تبادل و تحول قرن هاست دوام داشته و در نهایت نیز منجر به پیدایش نقوش دورگه‌ی بسیار زیادی شده که در حد خود پذیرفتنی و برخوردار از نوعی ارزش هنری ویژه است.

گبه در اندازه‌های مختلف بافته می‌شود و برای بافت هر تخته‌ی ‪۱۰۰ – ۲۰۰ سانتی متری آن همکاری یک ماهه‌ی دو بافنده با روزی ‪ ۶ساعت کار الزامی است.

بافت گبه، همان گونه‌که گفته شد با بهره‌گیری از پشم‌های خود رنگ انجام می شود ولی گاهی بافندگان برای شفافیت بخشیدن به مواد اولیه مصرفی شان بر روی پشم‌های سفید، شکری و کرم عملیات سفید گری و بر روی پشم‌های قهوه‌ای و مشکی نیز عملیات رنگرزی انجام می‌دهند و به وسیله‌ی پوست میوه‌ی بلوط که در اصطلاح محلی جفت نامیده می‌شود، نوعی رنگ قهوه یی‌متمایل به حنایی و با کمک پوست انار، زاج و رنگ آهن رنگ مشکی شفافی به وجود می‌آورند.

درحال ارسال
امتیاز کاربر 0 (0 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال