سرای فرش و تابلوفرش دستباف

چله کشی

مواد اوليه و وسايل كار چله كشی

آنافرش
2,420

مواد اولیه و وسایل کار چله کشی

برای انجام عملیات چله کشی وسایل زیر مورد نیاز می باشد:

دار قالیبافی

نقشه قالی

نخ چله( پنبه‌‌ای، ابریشمی، پشمی،)

دفه و دفتین

سیخ پود کشی

متر برای اندازه گیری

مداد سیاه معمولی

چکش

میخ

آچار

تسمه چوبی

ماژیک معمولی

مواد اولیه و عمده ترین وسایل مورد نیاز عبارتند از:

دار قالی

عبارتست از چهارچوب فلزی و یا چوبی با مشخصات خاص و مناسب قالی در دست بافت. دار قالیبافی به اشکال و انواع مختلف ساخته شده است که قالی روی آن بافته می شود. این دارها عمدتاً بر دو نوع می باشد:

دار افقی

دار عمودی

نخ چله 

نخی است از نوع نخ پنبه ای، ابریشمی و یا پشمی چندلا شده که در ضخامتهای مختلف و مشخصات متناسب با نقشه و رجشمار قالی که در دست بافت قرار خواهد گرفت، به روشهای مختلف تهیه  می گردد.

انواع نخ چله

به طور معمول نخ چله بر سه نوع است:

نخ چله از نوع پنبه ای: نخ چله از نوع پنبه ای، نخی است که از الیاف غوزک، گیاه پنبه به دست می آید. این نوع نخ از طریق کارخانجات پنبه پاک کنی و پنبه ریسی به صورت نخ خام و یا نخ تک لا تولید و به بازار عرضه می گردد. نخ خام (نخ یک لا) مجدداً به صورت دستی یا ماشینی به انواع نخهای مورد مصرف در قالیبافی تبدیل خواهند شد. نخ تولیدی به تناسب اینکه برای تهیه چله قالی و یا سایر موارد مصرفی قالیبافی مورد نیاز باشد با مشخصات معین و مناسب تولید می شود. نخ چله مورد مصرف در قالیبافی را از لحاظ قطر و ضخامت با نمره تعیین می کنند. نمره های نخ مورد استفاده در چله قالی به طور معمول شامل نمره های ۴۰،۳۲، ۲۰، ۱۰ است که برای هر نوع چله کشی متناسب با ریزی و درشتی بافت قالی (رجشمار) چندلاشده و مورد استفاده قرار می گیرد. بنابراین رجشمار قالی است که نمره نخ و تعداد لای نخ تابیده شده را مشخص می کند. تعداد لای های معمول برای تهیه چله قالی در نمره های بالا عبارتند از ۶لا ، ۷لا ، ۸لا ، ۹لا ، ۱۰لا ، ۱۲لا ، ۱۵لا ، ۱۸لا ، ۲۴لا.

نخ چله از نوع ابریشمی : برای چله کشی قالیهای ظریف و ریز بافت از نخ ابریشمی استفاده می کنند. نخ ابریشمی که از پیله کرم ابریشم و توسط کارخانجات ابریشم کشی به دست می آید، متناسب با رجشمار قالی تهیه شده مورد استفاده قرار می گیرد. نخ چله ابریشمی دارای ظرافت و لطافت و استحکام زیادی است.

نخ چله از نوع پشمی: در گذشته به دلایل مختلف از جمله سهولت دسترسی و خاصیت گرمازایی و دوام و استحکام و نبودن امکانات کافی جهت تهیه نخ پنبه ای برای چله از پشم گوسفند استفاده می کردند امروزه به جای استفاده از پشم برای تهیه چله به دلیل کیفی و آثار بعدی آن در سلامت قالی از نخ پنبه ای استفاده می شود. مگر در بعضی مناطق ایل نشین و عشایر  که هنوز از نخ پشمی در قالی بافی استفاده می کنند.

نقشه

عبارتست از طرح و برنامه کار قالیباف برای بافت قالی مورد نظر با توجه به اینکه صنعت قالیبافی از ساده ترین مرحله آن که تهیه وسایل و ابزار می باشد تا مراحل پایانی بافت قالی، هر کدام دارای ویژگیهای مختلف هنری و صنعتی می باشد، می بایست به آنها اهمیت و توجه کافی به عمل آید.

قشه قالی و رابطه آن با چله کشی

در واقع نقشه قالی عبارتست از نمای قالی بر روی کاغذ شطرنجی که بافنده با نگاه کردن به خانه های نقشه و انتقال رنگهای آن خانه ها به کمک گره زدن خامه بر روی چله نقشه را به طور کامل بر روی قالی پیاده می کند.

طراح نقشه قالی به صورت ذهنی و یا بر اساس الگو طرح مورد نظر را تهیه و بر روی کاغذ شطرنجی پیاده می نماید.سپس طرح تهیه شده توسط نقاش کپی و رنگ آمیزی می گردد. چله کش باید تعداد تارهای چله را طبق خانه های نقشه قالی تعیین نماید. با توجه به اینکه نقشه های قالی ممکن است حالتهای متفاوتی داشته باشد، آشنا بودن چله کش به هر یک از این حالتها به او کمک می کند که به انجام چله کشی بپردازد.

در این بخش به بررسی حالتهای مختلف نقشه قالی می پردازیم:

حالت سراسری (نقشه سراسری)

نقشه ای است که به اندازه تمام قالی تهیه و ترسیم می شود یعنی نقشه کامل است و  در قسمتهای اصلی خود حالت قرینه ندارد. در این گونه نقشه ها چله کش تعداد کل خانه های اولین ردیف افقی (عرض نقشه) را می شمارد و برای هر کدام از خانه ها، یک جفت تار در نظر می گیرد.

حالت یک دوم (نقشه یک دوم)

نقشه ای است که یک دوم آن کاملاً شبیه یک دوم دیگر آن است و داشتن یک دوم نقشه قالی برای  چله کشی دار کفایت می کند. در اینگونه نقشه ها چله کش باید برای به دست آوردن تارهای مورد نیاز، خانه های اولین ردیف افقی نقشه یک دوم را در عرض شمارش نموده، دو برابر نماید، سپس برای هر خانه یک جفت تار در نظر بگیرد

حالت یک چهارم (نقشه یک چهارم یا ربعی)

نقشه ای است که به اندازه یک چهارم نقشه کامل ترسیم می شود و به حالت قرینه ۴/۳ بقیه در عرض و طول قالی تکرار می گردد. در این گونه نقشه ها چله کش باید برای به دست آوردن تمام تارهای مورد نیاز، خانه های یک ردیف افقی نقشه ربعی (عرض نقشه) را شمارش کند و آن را دو برابر نماید و برای هر کدام یک جفت تار در نظر بگیرد.

حالت واگیره (نقشه واگیره یا تکراری)

نقشه ای است با شکل و طرح خاص، در مقیاس کوچک که در سراسر عرض و طول متن قالی تکرار می گردد. برای به دست آوردن تعداد تارهای مورد نیاز در این نوع نقشه ها اینگونه عمل می کنند:

تعداد تارهای مورد نیاز=

+ ( تعداد دفعاتی که واگیره باید تکرار شود × تعداد خانه های یک ردیف عرضی واگیره )}۲× {(۲× تعداد خانه های یک ردیف عرضی حاشیه)

  • انواع روشهای چله کشی

چله کشی ترکی (چله کشی بر روی دستگاه)

در این روش که چله مستقیماً روی دار قالی کشیده می شود ابتدا خانه های اولین ردیف افقی عرض تمام نقشه قالی را حساب می کنیم، سپس عمل سینه بندی را به شرح زیر انجام می دهیم:

سینه بندی

برای اجرای این روش، ابتدا وسط سر دار و زیر دار را مشخص می کنیم و علامت گذاری می نمائیم، سپس دو طرف نقطه مذکور واحدهای ۱۰ سانتیمتری را علامت می گذاریم، به طور مثال چنانچه بخواهیم چله یک قالی را به عرض ۲ متر بکشیم طرفین نقطه وسط سر دار و زیر دار هر کدام یک متر خواهند بود که به ۱۰ قسمت مساوی ۱۰ سانتی تقسیم شده است و مجموعاً ۲۰ واحد ۱۰ سانتی در عرض قالی وجود خواهد داشت. اگر تعداد تارهای قالی فوق ۱۹۲۰ تار باشد (۱۹۲۰= ۲× ۹۶۰) در هر واحد ۱۰ سانتیمتری ۹۶ تار باید به طور مساوی و با پخش یکسان کشیده شود، این عمل را اصطلاحاً در قالیبافی سینه بندی گویند.

توضیح: برای بافت شیرازه می باید از دو تار تا ۶ تار به نسبت ظرافت و اندازه قالی در هر یک از طرفین چله اضافه تر منظور گردد.

پس از عمل سینه بندی دو رشته نخ چندلا فراهم کرده یکی را در حدود ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر بالاتر از زیر دار و دیگری را با فاصله ۲۰ سانتیمتر بالاتر از آن به طور افقی به راست روها می بندیم، سپس سر گلوله نخ چله را به فاصله لازم متناسب با تارهای منظور شده برای شیرازه نزدیک به اولین محل علامتگذاری در روی زیر دار گره می زنیم و به وسیله شخصی که در پایین نشسته است به ترتیب یک بار از زیر نخ پایینی و از روی نخ بالایی عبور می دهیم و به بالا که نفر دوم نشسته است گلوله را تحویل داده، شخص دوم آن را از اولین محل علامت زده با رعایت فاصله لازم برای تارهای شیرازه از روی سر دار عبور داده و از پشت آن به شخص پایینی می دهد، شخص نشسته گلوله نخ چله را از پشت زیر دار عبور داده و به روی زیر دار هدایت می نماید. سپس از روی نخ پائینی و زیر نخ بالائی عبور داده و به شخص دوم می دهد (در هر رفت و برگشت گلوله نخ یک تار زیر و یک تار رو کشیده می شود) این عمل را به طور مساوی و با کشش یکسان به تعداد تارهای لازم آن قدر تکرار می کنیم تا تمام سینه بندی به طور مساوی چله لازم را داشته باشند.در ضمن باید توجه داشت که برای جلوگیری از کجی قالی پخش چله در سر دار از ۵ تا ۲۰ سانتیمتر به نسبت عرض قالی بیشتر از پخش چله در زیر دار باشد و این عمل بهتر است در موقع سینه بندی در نظر گرفته شود. برای آنکه تقسیم بندی چله ها در اندازه سینه بندی کاملاً مشخص باشد می توان نخهایی که در علامتهای سینه بندی قرار می گیرند برای متمایز شدن از بقیه چله ها با وسیله ای چون ماژیک رنگ شوند.

روش دیگر سینه بندی استفاده از اندازه ذرع است به این ترتیب که هر ذرع ۱۰۴ یا ۱۱۲ سانتیمتر و ۱۶ گره ذرعی است و بنابراین هر گره ۵/۶ یا ۷ سانتیمتر (یک گره ذرعی) سینه بندی می شود و برای تعیین تعداد تارهای هر گره ذرعی (هر یک از سینه بندی ها) از یک تناسب استفاده می نمایند.

به طور مثال، اگر عرض قالی مورد بافت ۲۰۸ سانتیمتر (دو نوع) و کل تارهای قالی طبق نقشه نیز ۱۱۲۰ عدد باشد تعداد تارهایی که باید در هر سیه بندی کشیده شود به شرح زیر به دست می آید.

۷۰= ۲۰۸ /۶× (۱۱۲۰×۲)

عدد ۷۰ تعداد تارهای لازم در این سینه بندی است. همانطوریکه قبلاً اشاره شد تعداد خانه های کوچک از عرض نقشه که هر کدام در چله کشی دو برابر شده (تارهای زیر و رو) در نقشه مورد مثال ۱۱۲۰خانه بوده که در محاسبه برای به دست آوردن کل تار دو برابر شده است و نصف هر سینه بندی به منزله رجشمار آن می باشد.

مهار کردن چله ها

پس از پایان یافتن چله کشی به طریقه فوق برای صاف بودن عرض اولیه قالی و همچنین گلیم بافی یک تسمه چوبی یا فلزی را از لابلای چله ها روی زیردار به طور یک در میان عبور داده و آن را کاملاً به زیردار محکم کرده تا گلیم بافی روی آن صورت گیرد. سپس نخ پائین را از راست روها باز نموده به همان حالت تا روی تسمه فوق پائین می آورند و در پائین دستگاه مجدداً به راست روها بسته و مهار می کنند و اولین پود گلیم روی آن قرار می گیرد. سپس نخ بالائی را باز نموده به همان صورت بالا می برند و دوباره به راست روها می بندند و چوب هاف را در جای آن قرار می دهند. در دستگاههای ترکی باف به خصوص در منطقه آذربایجان از چوب کوجی استفاده نمی شود ولی بهتر است برای جلوگیری از کجی فرش و زیر و رو کردن چله از این وسیله استفاده گردد.

زنجیره بافی

عمل زنجیره بافی در ابتدای قالی قبل از شروع بافت گلیم انجام می گیرد به این ترتیب که یک نخ چندلا انتخاب و یک سر آنرا در پائین دستگاه به راست رو بسته و سر دیگر چله ها را دوبدو درر زده و یا گره می زنند و این کار را تا اتمام تارهای چله ادامه داده، در انتها به راست رو دیگر بسته می گردد. این عمل را زنجیره بافی می گویند. معمولاً چله کش ها و بافندگان با سلیقه از روش فوق برای مهار نمودن پودهای گلیم بافی استفاده می نمایند.

 گلیم بافی چله کشی ترکی

در این نوع گلیم بافی (صوف بافی) پس از بافت زنجیره از دو نوع پود ضخیم و نازک (هر دو معمولاً به رنگ سفید یا آبی می باشند) استفاده می شود. ابتدا به وسیله سیخ پود کشی از سمت قلاب دار پود ضخیم را از زیر زیگزاک(محل تلاقی چله های زیر و رو) در سرتاسر عرض چله عبور داده، آن را با کوبیدنهای ملایم به وسیله دفه به روی زنجیره هدایت می نمایند. سپس از بالای زیگزاک پود نازک را به آرامی و با دفه از لا بلای زیگزاک عبور داده، به لبه کار می آورند به طوری که پود در پشت گلیم و یا روی آن جمع نشود. تکرار کشیدن یک پود ضخیم و یک پود نازک و کوبیدن آنها و دور زدن و عبور دادن از تارهای شیرازه متناسب با اندازه قالی از ۵ الی ۱۵ بار باید انجام شود. ناگفته نماند که اگر رنگ پودها سفید باشد بهتر خواهد بود.

پایین کشی چله در روش ترکی

پایین کشی قالی عمدتاً بر عهده چله کش می باشد. زمانی که بافنده کار بافت را به اندازه ای رسانده است که ارتفاع قالی بافته شده مانع از ادامه کارش می شود و یا تسلط لازم را در بافت ندارد، می باید مقدار بافته شده پایین کشیده شود تا تسلط لازم را برای ادامه بافت پیدا نماید.

نحوه انجام چله کشی

ابتدا باید عرض چله در سر دار و عرض ابتدای قالی اندازه گیری شود و در صورت اطمینان از پخش صحیح چله در سر دار، دو طرف چله را در سر دار و دو طرف عرض اول قالی را در زیر دار علامت گذاری نموده، سپس نخهای گلیم را از دو طرف راست روها آزاد می کنند و پیچهای دستگاه را شل می نمایند. در همین حالت مقدار قالی بافته شده را پایین آورده، با دقت لازم، به طوری که نظم چله ها در سر دار از بین نرود چله های پشت دستگاه را از بالای سر دار به روی دستگاه هدایت می کنیم. قالی بافته شده را از زیر دار به پشت پرده، به طوری که دم کار در دو طرف قالی نسبت به علامتگذاری زیر دار و پخش چله ها نیز در سردار متناسب با علامتگذاریها قرار گرفته و چله تراز باشد. حال نسبت به سفت نمودن پیچها به طور یکنواخت اقدام می شود. ابتدا کمی پیچ سمت چپ سپس کمی پیچ سمت راست و به همین ترتیب کم کم پیچ ها را سفت می کنند تا چله ها سفتی و کشش لازم را برای ادامه بافت پیدا نمایند.

چله کشی به روش فارسی

یکی از روشهای معمول چله کشی، روش چله کشی به روش شیوه فارسی است. بر خلاف روش ترکی که مستقیم روی دستگاه قالیبافی انجام می شود، در این روش ابتدا روی زمین به صورتی که شرح داده خواهد شد، چله آماده و سپس روی دار قالی انتقال داده می شود. این روش چله کشی در مناطقی که قالیبافی به روش فارسی بافی انجام می گیرد، متداول است. برای دواندن چله در این نوع چله کشی، شخص چله کش ابتدا با در نظر گرفتن طول قالی که قرار است چله کشی برای آن انجام گیرد با یک متر اضافه تر (یک متر نخ اضافه مربوط است به جای دست بافنده در پایان بافت و همچنین در نظر گرفتن ریشه های دو سر قالی) فضای مناسب را در نظر می گیرد و تعداد سه عدد میله فلزی به قطر ۵/۱ سانت و طول حدود یک متر را تهیه می کند و میله اول را بطورعمودی در زمین جا می دهد و میله دوم را به فاصله یک متر و میله سومی را به فاصله ۳ متر از دومی (چنانچه طول قالی ۳ متر باشد) به صورتی در زمین جا می دهند که میله دومی (وسطی) در امتداد میله اول و میله سوم قرار نگیرد تا کنترل چله کشی با سهولت امکان پذیر باشد. سپس نخ چله را دور میله اول گره می زنند و از زیر میله دوم رد نموده، میله سوم را دور می زند در برگشت از روی میله دوم و زیر میله اول عبور داده خواهد شد به طوری که نخهای بین میله اول و دوم به صورت ضربدر قرار می گیرند.

این عمل به تعداد تارهای محاسبه شده براساس نقشه قالی، آنقدر تکرار می شود تا کل تارهای چله مورد نظر به دست آید. البته هر مرحله از شروع و دور زدن میله ‌‌‌ها و‌ ‌برگشت به جای اول، دو تار (زیر و رو) به دست می آید. تعداد ۲ الی ۶ عدد تار که بستگی به اندازه قالی دارد برای شیرازه پیچی یا کناره پیچی قالی به تعداد تارهای محاسبه شده  در طرفین چله اضافه شده است و عمل چله دوانی انجام می گیرد.

با توجه به اینکه چله های آماده شده روی سه عدد میله کوچک پس از آماده شدن باید به روی دار قالی منتقل گرددو امکان بهم خوردگی و بی نظمی در چله وجود دارد، برای جلوگیری از این امر یک نخ چندلا شده را به اندازه دو برابر عرض قالی در نظر می گیرند و نخهای دوانده شده را روی میله اول ۲تا۲تا و به شکل گیس باف گره می زنند یعنی دو عدد نخ زیر و رو را داخل نخ مذکور کرده، نخ را چپ و راست می کنند و آن را کاملاً تاب می دهند سپس دو سر این نخ ۶لا شده را به صورت کلاف درمی آورند که در اصطلاح قالیبافی به این نخ نَزْلِه یا نَزَلِه می گویند. سپس نخهای چله را که نزدیک به میله سوم هستند در دسته های شش تائی یا ۸ تائی به وسیله نخ نزله از همدیگر جدا نموده، با چپ و راست کردن نخ نزله به صورت گیس باف در می آورند. اگر قالی مورد نظر ۳۰ رجی است، ۶ تائی و اگر ۴۰ رجی است ۸ تائی جدا می گردند.

هر ۱۰گره آن به منزله رجشمار قالی است و  از این رقم  برای گره زدن ریشه های اضافی روی سر دار در دستگاه قالیبافی به روش فارسی و تقسیم چله ها به طور یکنواخت روی سر دار استفاده می کنند.

پس از اینکه چله به ترتیب بالا آماده شد، آن را از میله ها درآورده، جای میله ها را با نخ ضخیم یا طناب عوض می کنند. سپس چله را طناب پهن می کنند و با احتیاط روی دار قالیبافی می اندازند. در این مرحله سر دار را از یک طرف چله ها (فاصله میله دوم و نخ نزله) وارد چله ها نموده (در این حالت چله ها روی دستگاه آویزان می شود) بعد گیس باف میله اول را به طناب پیچ مربوط به زیر دار دوخت می زنند. پس از اتمام  آن چله ها را از سر بالای دار و روی نخ نزله که در وضعیت فعلی بالاتر از سردار قرار گرفته است در دسته های چند تائی متناسب با نخ نزله به هم گره می زنند. (نخ نزله وظیفه تفکیک چله ها در عرض قالی و جدا کننده نوبت های پائین کشی قالی را بر عهده دارد). پس از اطمینان از پخش صحیح چله در سردار و زیردار و یکنواختی آن، به وسیله گاوه و یا پیچ مربوطه چله را سفت می نمایند. در این نوع چله کشی معمولاً از تسمه چوبی یا آهنی برای مهار چله ها، قبل از شروع گلیم بافی استفاده نمی شود چون مهار چله به زیر دار در این نوع چله کشی برای جلوگیری از کیسی و چرخش چله کافی می باشد.

کوجی پیچی (بستن کوجی)

برای بستن کوجی یا نیرگی، چوب یا میله فلزی به قطر ۴تا۶ سانتیمتر و به اندازه عرض دستگاه انتخاب می کنیم . این چوب را در قالیبافی اصطلاحاً کوجی یا نیرگی می گویند.

ابتدا دو طرف چوب یا میله مذکور را با دو رشته طناب محکم به راست روها می بندند و سپس نخ چندلا شده دیگری که طول آن بیش از طول چوب کوجی باشد، به دو سر چوب کوجی بسته و یا میخ می شود. این نخ که در سرتاسر چوب کوجی قرار گرفته، با نخ باریک دیگری که یک در میان چله ها را به وسیله آن جدا می کنند گره می خورد.با کشیدن نخ اصلی در سر کوجی امکان پخش بیشتر چله روی چوب کوجی وجود خواهد داشت.از آنجا که چله ها در پائین کوجی حالت ذوزنقه گرفته است، از جمع شدن قالی در طرفین (کجی قالی) جلوگیری می شود. بعد از کامل نمودن کار پیوند نخ چله به نخ کوجی، دو قطعه چوب زیر سری در دو طرف چوب کوجی در روی راست روها قرار می دهند تا چوب کوجی بلندتر از سطح چله قرار گرفته و نخهای زیر و رو نیز مشخص تر گردند.

زنجیره بافی

عمل زنجیره بافی، در ابتدای قالی و قبل از شروع بافت گلیم انجام می گیرد. این عمل جهت مهار کردن پودهای گلیم بافی انجام می شود. در این نوع چله کشی نیز می توان قبل از شروع گلیم بافی  و درابتدای قالی مشابه چله کشی ترکی این عمل را انجام داد.

ملیله بافی

در زمان بافت گلیم (وقتی که نیمی از گلیم بافته شده و یا پس از اتمام آن) چله کشها و یا بافندگان با سلیقه، خامه(نخ پشمی) را به طول ۵/۱ برابر عرض قالی به صورت دولا در رنگ لاکی و با همین مشخصات خامه دیگری مثلاً به رنگ سبز انتخاب می نمایند. در رج اول خامه لاکی را از لابه لای چله ها دو تار زیر و دو تار رو عبور داده، سپس با دفه یا دفتین روی آن می کوبند، در رج بعدی برعکس رج قبلی دو تار زیر در رو قرار گرفته و دو تار رو در زیر واقع می شوند و خامه سبز را از لابه لای چله عبور داده می شود و کوبیده می شود. این عمل را که به گلیم بافی نقش خاصی می دهد ملیله بافی می گویند.

گلیم بافی چله کشی فارسی

در این نوع گلیم بافی پس از بافت زنجیره فقط از پود ضخیم استفاده می شود. این پود می باید از جنس چله و برابر رنگ آن باشد. پود مذکور را از روی زیگزاک به وسیله انگشتان و کف دست در سرتاسر چله عبور داده، با کوبیدن به وسیله دفتین به روی زنجیره هدایت می نمایند و پس از کوبیدن اولین پود، از طریق کوجی و پائین آوردن چوب هاف مجدداً زیگزاک دم کار را به وجود می آورند و سر پود قبلی را برای کشیدن پود بعدی با دور زدن و عبور دادن از تارهای شیرازه به روش فوق در سرتاسر چله از بالای زیگزاک عبور داده و با دفتین آنرا می کوبند تا روی پود قبلی قرار گیرد. این امر متناسب با اندازه قالی از ۶ تا۱۵ بار تکرار می شود. در این نوع گلیم بافی چون نخهای پود و چله باهم حالت(+) بعلاوه دارند یکی از زیرو یکی از رو قرارگرفته و چنانچه خوب کوبیده شود و پود از جنس چله باشد، حالت بافت پارچه را دارد و دوام قالی را زیاد می کند.

پایین کشی چله در روش فارسی

برای پائین کشی قالی در روش فارسی، ابتدا باید عرض چله در سردار و عرض ابتدای قالی را اندازه گیری کرد در صورت اطمینان از پخش صحیح چله در سردار، دو طرف چله را در سردار و دو طرف عرض قالی را در زیردار علامتگذاری می کنند سپس نخ مهار گلیم و یا زنجیره را از دو طرف راست روها آزاد نموده، پیچهای دستگاه را به اندازه لازم باز می نمایند. و یا اگر چله های دستگاه با گاوه محکم(سفت) می شود، گاوه ها را درمی آورند و زیر سری های کوجی را برداشته و کوجی را نیز آزاد می کنند. در چنین حالتی چله ها کمی شل شده، گرههای بالای سردار به راحتی قابل باز شدن هستند. پس از باز کردن گره های چله در سردار، قالی بافته شده را پایین تر از زیردار تا می زنند و مراحل  تراز نمودن عرضی و طولی قالی بافته شده را انجام می دهند و با فاصله حدود ۱۰ سانتیمتر به دم کار و رعایت این فاصله در سرتاسر قالی آنرا به محل گلیم باف، ضمن قرار دادن نوار چرمی دوخت می زنند و سپس چله های اضافه و باقی مانده در سردار را به روش قبلی دسته دسته، گره می زنند و چله ها را محکم می کنند. در این مرحله باید توجه داشت که پخش چله در سردارهمانند مرحله اول بوده و دو سر آن باید در علامت گذاری قبلی قرار گیرد. در این حال با سفت کردن پیچها و یا قرار دادن گاوه ها، سفتی و کشش لازم را برای ادامه بافت به چله ها می دهند و زیر سری های کوجی را مجدداً در جای خود قرار داده و چوب کوجی را محکم می کنند.

در عمل دوخت باید دقت شود که فاصله های سوزن دوخت کوتاه باشد. و نخهای دوخت نیز زیاد ضخیم نباشند و حتماً از نوار چرمی استفاده گردد تا جای سوزن دوخت با سفت نمودن چله ها پاره نشود. در ضمن اندازه عرض قالی در دم کار ممکن است با اندازه اصلی در اول قالی تفاوت داشته باشد در این مورد باید دقت شود که مقدار اضافه یا کم شدن عرض به نحو مساوی در طرفین قرار گیرد در غیر این صورت قالی از ناحیه دوخت کجی پیدا می نماید. موضوع تراز نمودن دم کار در طرفین قالی در زیردار و سردار امری الزامی است و عدم رعایت آن باعث سر، داشتن قالی و سرکجی آن خواهد شد.

اخیراً در دستگاه های آهنی، مفتولی در روی زیردار به فاصله ۵/۱ سانتیمتر نصب می گردد که هم به جای اتصال چله به طناب پیچ زیردار از آن استفاده می شود و هم در پائین کشی دم کار به جای دوخت به گلیم باف، به این مفتول دوخت می خورد و نیاز به نوار چرمی ندارد. و جای دوخت نیز گلیم را پاره نمی نماید.

 بهبود روش چله کشی و ایمنی کار

به منظور بهبود در انجام چله کشی، بجا خواهد بود تا محاسن و معایب دو روش چله کشی فارسی و ترکی را برسی نموده و با استفاده از محاسن هر یک از این روشها نسبت به انجام چله کشی به روش تلفیقی اقدام نمائیم. در واقع این روش در چله کشی، تلفیقی خواهد بود از نکات مثبت دو شیوه فوق جهت دستیابی به نتیجه ای بهتر.

چله کشی ترکی

محاسن:

پایین کشی آسان تر

نظم بهتر

بافت تمیزتر

تسلط بیشتر بافنده

معایب:

کج شدن قالی به علت فقدان کوجی و زدن تسمه در کناره قالی که منجر به جدا شدن شیرازه می شود که از لحاظ دوام قالی مناسب نیست.

چون کوجی بسته نمی شود گلیم بافی اول کار حالت کرباس ندارد و سست می باشد.

چرخش چله روی زیردار و سردار که حتماً به مهار کردن نیاز دارد.

چله کشی فارسی

محاسن:

داشتن کوجی و جلوگیری از کجی قالی

امکان بافت گلیم بافی به حالت کرباس

ثابت بودن تنظیم چله در زیردار و سردار

امکان بافت قالی با طول زیاد

معایب:

دشوار بودن پایین کشی قالی

عدم تسلط بافنده به قالی

احتمال پارگی قالی بر اثر دوخت زدن در موقع پایین کشی

چله کشی به روش تلفیقی

محاسن دو روش چله کشی ترکی و فارسی را می توان با هم در یک دار قالی ترکیب و به شکل مناسبی در اختیار بافنده قرار داد. در این روش که از دار ترکی استفاده می کنند و چله را به روش فارسی روی زمین می دوانند. جای میله اول و میله سوم را به لوله های فلزی بطول عرض چله و به قطر۲ سانت می دهند و چله ها را روی میله ها پهن می کنند و به همین شکل از روی دستگاه عبور می دهند. و دو لوله را به وسیله سیم مفتول به هم وصل می نمایند و جلوی کار و روی زیردار قرار می دهند. سپس چله را روی دستگاه  تراز می کنند و پخش آن را در سردار به طور صحیح انجام می دهند و با رعایت فاصله های عرضی و طولی و اینکه دقیقاً در وسط دستگاه قرار گیرد پیچهای دستگاه را سفت می نمایند.
زنجیره بافی و گلیم بافی روی لوله ها قرار گرفته است و دم کار در این نوع چله کشی همیشه صاف می باشد و به علت استفاده از لوله ها، از چرخش چله روی زیردار و سردار جلوگیری می شود. پس از انجام موارد فوق نسبت به بستن کوجی  مشابه چله کشی فارسی اقدام می گردد،این عمل از کجی قالی جلوگیری می نماید و شیرازه نیز به شکل متصل بافته می شود.

در این دستگاه به علت داشتن کوجی می توان در بافت گلیم فقط از پود ضخیم (از جنس نخ چله) استفاده نمود و در هر رج بافت پود را از بالای زیگزاک عبور داده و گلیم بافی حالت پارچه و کرباس را پیدا می نماید که در دوام قالی بسیار مؤثر است. چون چوب کوجی وجود دارد هدایت زیکزاگ به دم کار مشکلی را ایجاد نمی کند و با بالا کشیدن چون هاف زیکزاگ جدید به وجود می آید و به جلوی کار آورده می شود. به طوری که ملاحظه می شود محسنات هر دو روش در این نوع چله کشی حفظ گردیده است.

۹۰%
عالی
  • Design
امتیاز کاربر 5 (1 رای)
درحال ارسال
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال