سرای فرش و تابلوفرش دستباف

نگاهی به ترنج در قالی

هنر فرش بافی كه از زمان های كهن در ايران زمين مرسوم بوده و تا كنون ادامه پيدا كرده نه تنها از عظمت و ارزش آن كاسته نشده بلكه اضافه نيز شده است

آنافرش
1,113

هنر فرش بافی که از زمان های کهن در ایران زمین مرسوم بوده و تا کنون ادامه پیدا کرده نه تنها از عظمت و ارزش آن کاسته نشده بلکه اضافه نیز شده است این هنر و تاریخچه آن آنچنان پر فراز است و آنقدر دارای طرح های گوناگون و متنوع است که با اینکه تا کنون از عزیزان زیادی در این سیر پر زحمت ولی با ارزش تلاشهای زیادی کردند هم برای نگهداری قالی های نفیس قدیمی ایران و هم از بین نرفتن این گوهر در طول زمان و همچنین افرادی به طور مکتوب تحقیقات و پژوهشهایی انجام داده‌اند جا دارد این حقیر به عنوان عضو کوچکی در این هنر که مانند قطره‌ایی در این دریای بی کران می‌ماند از این بزرگواران تقدیر و تشکر کرده زیرا آنها با جمع آوری این اطلاعات و با در خدمت گذاشتن به محققان ما این هنر را برای شناخت این گوهر با ارزش آسانتر نموده و راهی برای تحقیقات بعدی برای دیگران باز نموده.

 بخصوص در سالهای اخیر عزیزان و پژوهشگران زیادی در این خصوص پژوهش های فراوانی در مورد فرشهای مناطق مختلف ایران زمین انجام داده اند.

همچنین از استاد بسیار عزیز و بزرگوارم جناب آقای عبدا… احراری که واقعاً بنده را در این پژوهش بسیار کوچک و ابتدائی راهنمائی و ارشاد فرمودند سپاس گذاری می‌کنم.

 ایشان با گذاشتن این تحقیق برعهده بند نه تنها به معلومات اطلاعاتی که دراین هنر نداشتم افزودند بلکه نگاه و دید مرا به این هنر زیبا عوض کرده و بیش از پیش به آن علاقمند شده و با اشتیاق بیشتری گام در این پژوهش نهاده و امیدوارم مورد قبول ایشان و بقیه عزیزان قرار گیرد.

ترنج ها در ابتدا تک متن بوده . ما از فرش های ترنجبنده به فرشهای تک ترنج می‌رسیم . اول ترنجها به هم چسبیده است . سپس ترنجها با فاصله تر می‌شود، ( مثل فرشهای چسی ) بعد از این دوره ترنجها بزرگ می‌شوند و ترنجهای خاص ایجاد می‌شوند و تا سه ترنج ادامه می‌یابد. بعد از سه ترنج ،‌ترنج وسط بزرگ شده و ۲ ترنج بالا و پایین کوچک می‌شود و تبدیل به سر ترنج می‌شود و به گوشه کار می‌رود . نقشه پنج ترنج هم ترنج وسط بزرگ شده و ۴ ترنج دیگر به گوشه کار می‌رود و کم کم تبدیل به لچک می‌شوند . می‌گویند طرح لچک ترنج از جلد کتابها گرفته شده و در قرن ۱۵ طراحان تذهیب کار این طرح را روی جلد ایجاد می‌کنند و کلیات این طرح را روی فرش می‌آورند.

توضیحات کامل تر در فصل های سوم و چهارم آورده شده است.

۱ـ۱ مقدمه و بیان

ذوق و خلاقیت هنری هر ملتی از فرهنگ ،‌ سنت ها ، پیشینه تاریخی ، شیوه‌های زیست و زیستگاه آن ملت ریشه و الهام می‌گیرد.

از جمله هنرهایی که درسرزمین ایران به مرور زمان به درجه کمال رسید و ذوق و هنرمند ایرانی در راستای آن فرصت تجلی فراوان یافته هنر قالی بافی است. و دلیل این شکوفائی و تعالی را باید در خصوصیات ذاتی ایرانیان و مشخصات اقلیمی این سرزمین جستجو کرد .

فرش درختی کهن که ریشه در ژرفنای خاک کویر و شاخه تا بلندی البرز و سایه بر سر مردمی دارد که پیوند خود به او نه بریده و نه کاسته اند ، مردمی که به روی فرش بدنیا می‌آیند ،‌ بر روی آن زندگی می‌کنند و اساس خانواده خود را بر آن پی می‌ریزند و این واقعیتی است که فرش را چه به صورت کهنه فرشی فرسوده و چه به صورت فرشهای گرانبها و زربفت در زندگی تمام ایرانیان می‌توان یافت.

صنعت قالی بافی امروز در سخت ترین و بهرانی ترین شرایط زیست خود قرار دارد. هرچند فرش همواره در شرایط سخت اجتماعی و سیاسی و حتی به هنگام هجوم بیگانگان توانسته است به خاطر ویژگی های خاص تولید خود و به اتکاء حمیت و علاقه اکثریت عظیم مردم روستا و شهرنشین به حیات خود ادامه دهد .

در پایان باید به این نکته اشاره کرد که فرش ایران دارای چنان زمینه گسترده‌ای از دانش، فن و هنر را برمی‌گیرد که ظاهراً سالهای فراوان دیگری هم باید صرف گردآوری و تکمیل اطلاعات آن شود . از طرف دیگر خوشبختانه در چند سال اخیر توجه پژوهشگران بیش از پیش به این نکته معطوف شده است که نقش فرش چیزی قائم به ذات و مستقل از هنر های دیگر نیست ناچار باید از دیگر هنرهای تزئینی مثل کاشی کاری ، سنگتراشی، مینیاتور، آجر کاری ، گچ بری و هنر های ظریف دیگر در شناسائی نقشهای فرش و تحول آنها استفاده کرد.

همچنان که خود فرش دارای تاریخچه بخصوص است در نتیجه طرحها و نقشه های گوناگون فرش و قومیت های مختلف و نقشه های مناطق مختلف ایران نیز دارای تاریخچه مخصوص به خود می‌باشند و دارای سیر تحول خاصی هستند.

مثلاً اینکه نقش ترنج از کجا آمده و چگونه از طرح ترنج به طرح لچک و ترنج رسیده که در ادامه بحث به سیر و تحول نقش لچک و ترنج و تاریخچه آن می‌پردازیم.

۲ ـ ۱ پیشینه تاریخی

در این مورد عزیزان و نویسندگان زیادی تحقیق و پژوهش کرده اند که در اینجا به معرفی آنها می‌پردازیم.

در کتاب « پژوهشی در فرش » آقای تورج ژوله به بیان تاریخچه سیر پیدایش نقوش لچک و ترنج پرداخته است.

در کتاب « فرشنامه ایران » آقایان حسن آذرپاد و فضل ا… حشمتی رضوی به معرفی خود لچک و ترنج و معرفی انواع لچک ها و ترنجها و توضیح آن پرداخته است.

در کتاب « فرهنگ جامع فرش ایران » احمد دانشگر نیز به معرفی لچک و ترنج و انواع ‌آن اشاره کرده است.

در کتاب « واژگان فرش » امیر حسین عصاره ـ سید علی آقا کابلی ـ ( انگلیسی ـ فارسی) نیز به توضیح لچک و ترنج و معرفی انواع آنها پرداخته است.

در کتاب « شاهکارهای فرش بافی فارس » سیروس پرهام نیز به معرفی انواع لچک و انواع ترنج های قشقایی پرداخته است.

در کتاب « فرش ایران » محمد جواد نصیری ( کتاب سه زبانه فارسی ـ انگلیسی ـ ایتالیایی ) به معرفی طرح های ترنج دار و معرفی اولین فرشهای ترنجدار و توضیح اصطلاح لچک و ترنج و انواع آن در شهر های مختلف ایران پرداخته است.

در کتاب « قالی ایران » سیسیل ادوارز ـ ترجمه مهین دخت صبا به بیان تاریخچه نقش لچک و ترنج و معرفی این طرح اشاره فرموده است.

در کتاب « قالی بولوردی » سیروس پرهام به توضیح ترنج بولوردی پرداخته است.

در کتاب « دستبافتهای عشایری و روستائی فارس » سیروس پرهام با همکاری سیاوش آزادی به معرفی ترنج قشقائی و انواع آن پرداخته است.

در کتاب «‌ آشنائی با طراحی قالی ایران » مریم عبدالهی زاد به توضیح لچک و ترنج و معرفی انواع آن پرداخته است.

در کتاب « قالی و قالیچه‌های ایران جلد ۱و۲و۳ » نیز به معرفی نمونه هایی از فرشهای لچک و ترنج و توضیح آنها پرداخته است.

فصل دوم

بر اساس علاقه‌ای که به این طرح داشته و برای آشنائی بیشتر و شناسائی جزئیات طرح مربوطه و از اینکه از کجا و از چه زمانی وارد مرحله تولید و طراحی شده است و در کل تاریخچه پیدایش آن و شناخت انواع لچک و ترنج های مناطق مختلف ایران اقدام به انجام این تحقیق کرده.

منبع : آتوسافرقانی

درحال ارسال
امتیاز کاربر 5 (1 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)
80%
خوب
  • Design

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال