سرای فرش و تابلوفرش دستباف

موزه ویکتوریا و آلبرت لندن

قالی ارديبل (قالی شيخ صفی) و «قالی چلسی» واقع در موزه ويكتوريا و آلبرت لندن

آنافرش
1,935

قالی اردیبل (قالی شیخ صفی)

  • محل بافت: شامل غربی ایران، فرش اردبیل یا کاشان – ۹۰۹ شمسی موزه ویکتوریا و آلبرت ـ لندن
  • اندازه: ۱۱۵۲ × ۵۳۴
  • گره فارسی: ۵۰۰ و ۵۱۷ گره در متر مربع
    • ۶۹ گره در ۱۰ سانتیمتر عرض
    • ۷۵ گره در ۱۰ سانتیمتر طول
  • تار: ابریشم طبیعی زرد رنگ
  • پود: ابریشم طبیعی زرد رنگ دولا
  • پرز: پشم

این قالی مشهور از این جهت قالی اردبیبل نامیده می شود که از مسجدی واقع در اردبیل محلی که در آن شاه اسماعیل و نیای او شیخ صفی الدین (که سلسله صفویه نام خود را از او گرفته) مدفون شده‌اند، به دست آمده است. این قالی (بنا به توصیه ویلیام موریس) از شرکت وینسنت رابینشون خریداری شد، که شرکت مزبور آن را از شرکت زیگار واقع در تبریز خریده بود . این شرکت این قالی را به مبلغ ۲۰۰۰ لیره استرلینگ به موزه ویکتوریا و آلبرت لندن فروخته است مطلع یکی از غزلهای حافظ در این فرش بافته شده است:

جز آستان توام در جهان پناهی نیست

سر مرا بجز این در حواله گاهی نیست

عمل بنده درگاه مقصود کاشانی، سنه ۹۴۶

قالی اردبیل از نظر طرح و بافت یکی از نفیس ترین و مشهورترین قالیهای جهان است. از لحاظ تاریخی نیز سند و مدرک مهمی محسوب می‌شود. زیرا دارای تاریخ و امضاء است. و از این رو، هسته مرکزی گروه قالیهای ترنج دار با سبک مشابه است که با اطمینان کامل می‌توان آن را متعلق به اواسط قرن شانزدهم دانست، چه قالی در سال ۱۵۳۹ میلادی (۹۴۶ هجری)، یعنی سیزدهمین سال سلطنت پنجاه و دو ساله شاه طهماسب بافته شده است.

تار و پود این قالی از ابریشم است و گره آن گره فارسی  است و در هر اینج مربع تقریباً ۱۹×۱۷ گره دارد. این فرش که مدت  سه سال و نیم کار بافت آن طول کشیده است ۱۱۵۲ سانتی متر طول و ۵۳۴ سانتی متر عرض دارد

طرح و بافت این فرش قابل تحسین است. شانزده کلاله بیضی شکل و دو قندیل آویخته از دو طرف که از نقش یک ترنج شانزده پر منشعب می شود، این تصور را بر می‌انگیزد که طراح می‌خواسته گنبد مدوری را که دو قندیل طلا از آن آویزان است نشان دهد، طبق معمول ، یک چهارم ترنج در چهار گوشه قالی تکرار شده است که قاعده‌ای موزون و مطبوع است.

حاشیه اصلی قالی با نقش قابهای یک در میان کشیده و گرد و زینت شده دارای دو حاشیه باریک است که نگاره‌های مارپیچ (زنجیره‌ای) در آنها با استادی و مهارت کامل بافته شده است. این طرح بسیار مشهور است و به عنوان نخستین نمونه این سبک مکرر در مکرر در کشورهای مختلف جهان مورد استفاده قرار گرفته است.

زمینه فرش به رنگ آبی سیر است و تمامی آن با گلهای بسیار شکیل و ظریف تزئین شده است. در داخل حاشیه بزرگ که با سه نوار حاشیه‌ای باریک محصور شده نقش کتیبه‌ها و گلوله‌هائی به صورت یک در میان دیده می‌شود.

ترنج طلائی رنگ فرش تاریخی اردبیل پوشیده شده که از ترکه‌های ظریف اسلیمی که با ۱۶ کلاله جانبی محصور شده است. این ترکیب جالب در متن به رنگ سورمه‌ای  مملو از شاخهای گل اناری که در جرگه طراحان نقش قالی به نام گلهای عباسی معروفیت دارند جای گرفته است.

روایات چنین است که این قالی برای آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی جد خاندان صفویه بافته شده است. اما در این مورد بین محققین اختلاف نظرهای زیادی وجود دارد، عده‌ای از آنان انتساب این قالی را به مقبره مزبور به دلایل متعددی مردود می‌دانند.

در مورد محل بافت این فرش نیز در بین اهل فن اختلاف است. عده‌ای بافت آن را در تبریز می‌دانند، برخی در قزوین و بالاخره عده زیادتری آن را کار بافندگان کاشان که در کار بافت فرشهای ابریشمی و نفیس مهارت و سابثقه زیادی داشه‌اند دانسته و شاهد این مدعا را نیز اهلیت کاشی بافنده و نوع گره‌های فرش (گرههای فارسی) می‌آورند.

نمونه دیگری مشابه با این قالی که بافت ظریفتری داشته و فقط شامل قسمت بزرگی از زمینه فرش می‌باشد نیز در موزه «لوس آنجلس» در کالیفرنیا نگهداری می‌شود.

در سال ۱۳۱۴ شمسی کپیه‌ای از طرح ان قالی با اندازه‌های کوچکتر (۴۰۷×۶۲۸ سانتیمتر) برای باشگاه افسران تهران در کارگاه قالی بافی «عمواوغلی» مشهد بافته شد.

«قالی چلسی» (موزه ویکتوریا و آلبرت لندن)

  • محل بافت: شمال غربی ایران یا کاشان – سال ۸۹۹ شمسی از مجموعه موزه ویکتوریا و آلبرت لندن
  • اندازه: ۵۴۰×۳۱۶ سانتیمتر
  • گره فارسی: ۷۰۰ و ۷۳۸ گره در متر کربع
    •  ۸۹ گره در ۱۰ سانتیمتر عرض
    • ۸۳ گره در ۱۰ سانتیمرت طول
  • تار: ابریشم طبیعی سبز رنگ
  • پود: ابریشم طبیعی سفید رنگ دولا
  • پرز: پشم11

این قالی که از نظر بعضی ‌ها زیباترین فرش جهان است از یکی از تجار خیابان «کینگز» در چلسی خریده شده و به این نام شهرت یافت و سپس به موزه ویکتوریا و آلبرت لندن راه یافت. وجود ترنج بسیار زیبا، شباهت این قالی را به فروش اردبیل بسیار زیاد می‌کند. بعضی صاحبنظران معتقدند که این قالی قبل از قالی اردبیل بافته شده است. این امر امکان دارد، ولی هیچ دلیل خاصی برای اثبات این فرضیه موجود نیست. این قالی بدون شک با قالی اردبیل قرابت دارد و احتمالاً متعلق به همان گروه است. از لحاظ قدمت میتوان هر دو را بیک دوره نسبت داد و حتی احتمال اینکه فرش چلسی کمی قدیمیتر از اردبیل باشد وجود دارد.

تار و پود این فرش از ابریشم و پرز آن از پشم و به اندازه‌های ۵۴۰×۳۶۰ سانتیمتر و گرههای آن از نوع فارسی و تعداد آن ۷۳۸۷ گره در دسیمتر مربع شمارش شده است. این فرش دارای دو ترنج کامل با کلاله‌های جانبی و دو نیم ترنج متصل به حاشیه و لچکهائی به نقش یک چهارم ترنج است و در زمینه لاکی رنگ آن حیوانات شکار مانند آهو و گوزن و وحوشی مانند شیر و پلنگ و همچنین جانوران افسانه‌ای مانند اژدها در میان درختان و شاخسارهای گلدار دیده می‌شوند. در حاشیه بزرگ فرش دو سری ختانی بهم پیوسته و یک شکل و معکوس با یکدیگر در دو رنگ قرمز لاکی و سورمه‌ئی بافته شده‌اند که در مجموع نقش دلپذیری را به این فرش می‌دهند. در ترنج وسط فرش ، نقش ماهی دیده می‌شود و همچنین وجود گلدانهای بزرگ که توسط چند اژدها محافظت می‌شوند بر جذابیت این قالی می‌افزاید.

۸۰%
خوب
  • Design
امتیاز کاربر 5 (1 رای)
درحال ارسال
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال