سرای فرش و تابلوفرش دستباف

شستشوی فرش

يك قالي را تا حد ممكن نبايد شست، زيرا هر بار شستشوي قالي، زيانهايي به آن وارد مي‌شود.

641

همه قالیهای مورد استفاده، اعم از قالیهایی که برای مفروش کردن منازل به کار می روند یا آنهایی که جنبه تزئینی داشته و به عنوان تابلو بر روی دیوار نصب می شوند همه و همه پس از چند سال به علت مجاورت دائمی با انواع آلودگیها می بایست شسته شده و تمیز می‌گردند. حتی هوای مجاور ما آلوده کننده است و ذرات گرد و غبار آن در لابه‌لای پرز فرش فرو رفته و در بلند مدت باعث چرک و تیره شدن سطح فرش می گردند. بنابراین شستشوی فرش امری است اجتناب ناپذیر اما مراحل آن و روشهای شستشو دارای ویژگیهای خاصی است که به آن می‌پردازیم.
یک قالی را تا حد ممکن نباید شست، زیرا هر بار شستشوی قالی، زیانهایی به آن وارد می‌شود. نور خورشید بهترین وسیله حرارتی برا ی خشک کردن قالی شسته شده میباشد. نور خوشید با تابیدن بر روی قالی به تمام نقاط آن رخنه کرده و باعث از بین رفتن بید و کپک نیز می‌شود. بهتر است شستشوی قالی در فصل بهار و یا اواخر تابستان انجام گیرد. زیرا در این زمان آفتاب نه آنچنان مستقیم و سوزنده است که بر اثر گرمای زیاد آن قالی لطمه ببیند و نه آنچنان بی حرارت است که نتوان از آن بهره لازم را به دست آورد.
شستشوی فرش از سالها پیش در خانواده‌های ایرانی مرسوم بوده است و حتی در برخی از ماهها و روزهای سال شده که گروهی از اهالی یکروستا و یا محل به طور دسته جمعی کار شستشوی سالیانه فرش را در رودخانه‌های نزدیک شهر و روستا طی چندین شبانه روز انجام می‌دهند و این کار در برخی مناطق حالت سنتی و حتی نمایشی یافته که تماشای آن برای علاقه مندان فرش ایران بسیار دلپذیر و زیباست. اما شستشوی دقیق و اصولی فرش باید به نحوی باشد که هدف اصلی به خوبی و بدون کمترین صدمه به فرش تحقق یابد. یعنی فرش از آلودگی‌ها و سطوح چرکز دوده شده و کاملاً پاگیزه گردد.
شستشوی فرش به دو روش صورت می‌گیرد: روش سنتی و روش جدید.
در روشهای کاملا قدیمی معمولاً فرش را درون نهرهای روان آب قرار داده و پس از آن که فرش به خوبی خیس می گردید آن را به بیرون منتقل و با چوبک و سایر شوینده های قدیمی و به کمک پاروهای بزرگ می‌شستند. سپس فرش را دوباره به نهر آب فرو برده و کار زدودن مواد شوینده را آغاز می‌کردند. به این ترتیب حرکت دایمی آب بر روی فرش و کشیدن پارو بر روی آن پس مدت کوتاهی مواد شوینده را به خوبی برطرف و فرش پاکیزه می گردید، سپس فرشها را بر روی صخره‌ها و سنگهای اطراف رودخانه و در مقابل نور آفتاب قرار می‌دادند و به این ترتیب پس از دو الی سه روز فرش کاملاً خشک می‌گردید. در برخی موارد دیده شده که برای آبگیری فرش پس از خارج کردن آن از داخل رودخانه آن را لوله یا تا کرده و آن را لگد کرده و یا با پرو میکوبیدند تا آب آنها به خوبی گرفته شود و سپس جهت خشک شدن آنها را پهن می کردند.
به جهت امکان کنترل و حفاظت بیشتر فرش به روش سنتی می‌توان گفت در حال حاضر شستشوی دستی و سنتی فرش بهترین روش به ویژه در مورد فرشهای قدیمی و موزه‌ای است که باید نهایت دقت را در شستشوی آنها به کار بست. شستشو به هر روش که صورت گیرد دارای مراحل یکسانی به شرح زیر است:
غبارگیری
شستشو با مواد شوینده
آبکشی
آبگیری
خشک کردن.
امروزه نیز در کارخانه‌های قالیشویی شبیه به شیوه قدیمی اجرا می گردد. به این ترتیب که ابتدا فرش را بر روی زمین پهن کرده و همه آن را با آب خیس می‌کنند. معمولاً کارگاههای قالیشویی خارج از شهر ایجاد می‌نمایند تا حتی الامکان از آب نهرهای کنار شهر استفاده شود و یا بتوان با حفر چاههای عمیق آب فر اوان برای شستشو فرش مهیا نمود.
پس از آن که تمام فرش به خوبی خیس شد مواد پاک کننده را به مقدار مناسب روی سطح قالی میریزند. سپس با برسهای ویژه‌ای شروع به شستن فرش می‌کنند. به این ترتیب قسمتهای چرک و آلوده قالی کاملا تمیز می‌گردد . در برخی از کارگاههای قالیشویی دستگاههای خاصی طراحی و ساخته‌اند که دارای برسهای بزرگ و دایره‌ای شکل می‌باشد و توسط نیروی برق به حرکت در می‌آید، و به آهستگی سطح فرش را سائیده و نقاط تیره و چرک آن را می‌شود. پس از آن که تمام فرش به خوبی شسته شد توسط شلنگهای آب که دارای دوشهای پخش کننده آب است و فشار آب قابل تنظیم می‌باشد تمام فرش را شسته و موادشوینده را به خوبی از قالی دور می‌کنند. پس از انکه مواد شوینده به خوبی از لابه لای پرز فرش خارج شد معمولاً فرش را به طور کامل و یکجا درون حوضچه‌های بزرگ آب فرو می‌کنند تا به اصطلاح آبکشی شود. در صورتی که در کنار کارگاههای قالیشویی نهرهای آب روان موجود باشد یا بتوان توسط چاههای آب، جریان سریع و رونده‌ای از آب فراوان ایجاد نمود، فرش را در داخل آن قرار داده و برای چند ساعت به حال خود رها می‌سازند تا مواد شوینده به طور کامل از درون قالی پاک و خارج شود. شاید بتوان گفت این روش از بهترین و موثرترین راهها برای آبکشی فرش و زدودن مواد شوینده باشد و لذا به همین منظور است که کارگاههای مدرن و مجهز قالیشویی امکان استفاده از نهرها و رودخانه‌های طبیعی برای نیل به این منظور در دسترس دارند می‌توانند عملیات شور قالی را به بهترین شیوه انجام دهند. به هنگام آبکشی فرش اغلب از پارو و برسهای خاصی جهت زدودن بهتر مواد شوینده و آلودگیها استفاده می‌نمایند. در کارگاههای قالیشویی عموماً به جای لوله کردن فرش و آبگیری آن با تحت فشار قرار دادن، از دستگاههای خاصی استفاده می گردد که عملکرد آن شبیه دستگاههای سانتریفیوژ است. این دستگاهها محفظه ای استوانه ای هستند که فرش داخل آن و به دیواره فلزی و مشبک آن مهار شده و با روشن شدن، به سرعت و با حرکت دورانی به چرخش در می آید. در این حالت به خاطر نیروی گریز از مرکز، بیشتر آب موجود در درون قالی به طرفین هدایت شده و از درون دیوار مشبک که در پشت قالی قرار دارد خارج می گردد. در بسیاری موارد این دستگاههای مقداری حرارت نیز تولید می نمایند تا عمل خشک کردن قالی کمی تسریع یابد. پس از آبگیری فرش آن را به همان روش قذیمی یا بر روی سطح زمینی پهن می کنند تا خشک شود یا بر روی دارها و داربستهای بزرگ می آویزند تا پس از د والی سه روز و در مجاورت هوای آزاد و نور آفتاب خشک شوند. برخی از کارگاههای قالیشویی اقدام به ساخت گرم خانه هایی برای خشک کردن قالی نموده اند. در این گرم خانه با ایجاد یک کانون حرارت مرکزی توسط بخاری های بزرگ و یا سایر حرارت دهنده ها تمام فضای گرم خانه را به طور مساوی حرارت می دهند. سپس کلیه فرشها را از داربستهای ویژه ای آویزان و در کوتاهترین زمان فرشها را خشک می نمایند.


رعایت نکات خاص در شستشوی فرش
هنگام شستشوی فرش رعایت برخی موارد باعث تضمین سلامت فرش و همچنین جلوگیری از پوسیدگی و افزایش دوام آن می‌گردد که اهم آنها چنین است:
شستشوی فرش باید روی سطح کاملاً صاف و سخت مانند سطح سیمانی، موازئیک یا سنگ انجام شود.
چنانچه شستشوی فرش در کنار رودها و نهرهای جاری میسر نیست بهتر است بری خیس کردن و شستشوی فرش از دوش هایی که آب را با فشار و به صورت افشان پخش می‌نمایند استفاده نمود.
مواد شوینده‌ای که برای شستشوی فرش به کار می روند باید کاملاً خنثی شوند تا از هرگونه آسیب در الیاف پشم جلوگیری شود. محیط‌های اسیدی و یا قلیایی شدید هر کدام به نوعی باعث تخریب ساختمان شیمیایی لیف پشم و در نهایت خواص خواص فیزیکی مطلوب آن می شوند. به ویژه در هنگام شستشوی فرش در منازل بسیاری از افراد از پودرهای شوینده رایج استفاده می نمایند. این پودرها به جهت آنکه برای برطرف کردن چربی های قوی موجود بر روی ظروف و لباسها تهیه شده‌اند دارای ترکیبات شیمیایی اسیدی قوی هستند و کاربرد آنها برای شستشوی پرز فرش باعث می‌شود علاوه بر شسته شدن سطوح چرک و کثیف فرش، تمامی چربی الیاف فرش گرفته شده و لذا الیاف کاملا خشک و شکننده می‌شوند. در این صورت پس از مدتی استفاده و قرار گرفتن در معرض رفت و آمد الیاف شکسته شده و فرش سریعاً کچل می شود.
چنانچه فرش دارای آن نوع خامه‌های رنگی باشد که به خوبی رنگرزی نشده‌اند و به هر تقدیر رنگها از ثبات کافی برخوردار نباشند در هنگام شستشو به ویژه زمانی که توسط برس بر روی سطح پرزها کشیده می شود ممکن است رنگها در هم ادغام شوند و به اصطلاح فرش رنگ دهد. حتی استفاده از آب گرم که حررت آن زیاد باشد می‌تواند پس دادن رنگها را تسریع بخشد. به همین دلیل اغلب در کارگاههای قالیشویی حوضچه‌هایی وجود دارد که توسط مواد خاصی آغشته شده اند تا رنگ الیاف برای مدتی به طور نسبی ثابت گردد. با این حال در برخی موارد علیرغم رعایت کلیه موارد، فرش رنگ می دهد و چاره‌ای جز رنگ برداری فرش نیست.
چنانچه از مواد شوینده بریا شستشوی فرش استفاده شود، به دلیل احتمال وجود ناخالصی در این مواد، ممکن است به داخل پرز فرش نفوذ نمایند. به همین دلیل در این گونه موارد عمل آبکشی باید به دقت انجام گردد. باقی ماندن مواد مذکور در لابه لای فرش در بلند مدت باعث آسیب قالی می گردد.


چنانچه آبکشی فرش در رودخانه انجام می‌گیرد، به دلیل وجود برخی املاح معدنی (حتی گچ و آهک) ممکن است مواد مذکور در فرش باقی بماند و باعث پوسیدگی زودرس گردند.
برای آبگیری فرش در صورتی که از دستگاههای سانتریفوژ استفاده نگردد بهتر است فرش را توسط برس و یا با پاروهای مخصوص کاملاً آب گیری نمود. در مورد قالی‌های کهنه باید دقت نمود تا در هنگام آب گیری توسط پارو فشار زیاد به فرش وارد نگردد. حتی مواردی مانند لوله کردن فرش و ایجاد فشار بر روی آن به ویژه در مورد قالی‌های قدیمی باعث پارگی فرش به ویژه در قسمتهای رفو شده می‌گردد.
چنانچه برای خشک کردن قالی شسته شده مجبور هستیم آن را برای مدتی پهن نماییم بهتر است قالی را کاملاً باز کنیم. در صورتی که فضای لازم برای پهن کردن فرش موجود نیست لوله کردن فرش و سپس تا نمودن آن نیز کار درستی نیست. زیرا پس از گذشت ۲ الی ۳ روز خشک شدن فرش، در قسمت تا شده برجستگی محسوسی پدیدار می‌گردد که ممکن است به راحتی از بین نرود و حتی باعث برجستگی همیشگی فرش شود. همین برجستگی به علت پا خور شدن زیاد باعث ساییدگی همان بخش از فرش می‌گردد.
چنانچه فرش در منزل شسته شود و نوع رنگرزی الیاف آن نیز به صورت بی ثبات و نامرغوب باشد نباید برای خشک کردن فرش آن را آویزان نمود. زیرا مقدار آب باقی مانده در فرش از درون الیاف و پرزها به سمت پایین فرش بیش از بالای آن آسیب می بینند و رنگ برداری آن نیز بسیار مشکل است. از طرف دیگر هدایت شدن تمام آب باقی مانده به سمت پایین فرش باعث فشار زیاد به چله‌ها می گردند و احتمال پاره شدن آنها به ویژه در مورد قالی‌های کهنه و قدیمی بیشتر می‌گردد.


پس از آب کشی فرش باید پساب آن کاملاً صاف باشد. در غیر این صورت احتمال باقی ماندن مواد شوینده و سایر املاح در آن وجود دارد که این امر باعث پوسیدگی زودرس فرش می‌گردد.
توصیه شده است چنانچه فرش کمی حالت قلیایی داشته باشد (برای رنگرزی از مواد قلیایی بیش از اندازه معمول استفاده شده باشد) می‌توان با اندکی آب و اسید ۱ تا ۲% آن را خنثی نمود.
حتی‌الامکان می‌بایست از گرم خانه و یا مکانهایی که در آنجا نور شدید آفتاب وجود نداشته باشد برای خشک کردن فرش استفاده نمود. زیرا تابش شدید نور آفتاب باعث رنگ پریدگی فرش به ویژه رنگهای ناپایدار می‌گردد.
از مواد شوینده موجود در منازل جهت شستشوی فرش استفاده نشود و از مواد شوینده‌ای استفاده شود که کاملاً خنثی برده و فاقد ترکیبات اسیدی و یا قلیایی شدید می‌باشند.
چنانچه به هردلیل الیاف پشم در هنگام شستشوی فرش رنگ داده و باعث لکه‌دار شدن آن شوند، می‌توان توسط مواد خاصی اقدام به رنگ برداری نمود. رایج‌ترین ماده رنگ برداری هیدروسولفیت است. اما نباید از هیدروسولفیت با غلظت زیاد استفاده نمود.

درحال ارسال
امتیاز کاربر 5 (2 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)
90%
عالی
  • Design

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال