سرای فرش و تابلوفرش دستباف

رفوگری فرش

هنر رفوگری مکمل هنر فرشبافی است

آنافرش
1,020

رفوگری هنری است که بعداز هنر قالی بافی به وجود آمده ومحرک ایجاد آن نیز احتیاج بوده است زیرا هر فرش امکان دارد در معرض فساد قرار بگیرد و به مرور زمان آسیب ببیند. بنابراین تا زمانی که در سالن و خانه ها فرش وجود دارد هنر رفوگری نیز باقی خواهد ماند، در حقیقت می توان گفت که هنر رفوگری مکمل هنر فرشبافی است.
با توجه به این که فرش نوعی منسوج می باشد و در مقابل حرارت و رطوبت و مرور زمان آسیب پذیر است ضایعات را تا حدی می توانیم به صورت زیر طبقه بندی نمائیم:
۱٫ ضایعات ناشی از کهنگی و طول عمر قالی از قبیل پوسیدگی، پاره شدن شیرازه، دررفتگی وفرسودگی چله ها، جر خوردگی و پارگی، رنگ پریدگی و یا ازبین رفتن پرزها و غیره.
۲٫ ضایعات ناشی از حوادث آتش سوزی و سوختگی، بید زدگی، پوسیدگی ناشی از رطوبت ویا مواد شیمیائی، بریدگی با وسایل برنده و چاقو.
ضایعات فوق ممکن است سطحی باشد یعنی فقط به روی پرز های فرش اثر بگذارد و یا عمیق باشد و به چله ها و پودهای فرش نیز آسیب برساند.
مرمت فرش دستباف
مرمت یا به اصطلاح عامه رفوگری یکی از زمینه‌های فعالیت در هنر و صنعت فرش می‌باشد. داشتن دقت و تجربه در این مرحله برای متخصصان این رشته یک امر الزامی است. رفوگری مرحله‌ای کاملاً تخصصی و عملی است یک رفوگر با تجربه چون یک هنرمند می‌تواند فرش ناقص و خراب شده‌ای را از نو بسازد.
در نتیجه هنر مرمت حکم نو کردن شی کهنه را دارد.
بدین ترتیب می‌توان گفت که مرمت با تولید فرش ارتباط مستقیم دارد.
مرمت عملیاتی است که سه هدف را در بر می‌گیرد.
۱٫ کمک به عملیات تکمیلی فرش
۲٫ جلوگیری از آسیب‌های احتمالی فرش
۳٫ برطرف کردن آسیب دیدگی در فرش

کمک به عملیات تکمیلی فرش
هر فرش پس از اتمام بافت و پایین آوردن از دار نیاز به کنترل و پرداخت و ترمیم دارد امروزه بسیاری از قالیبافان عملیات شیرازه زنی را در حین بافت انجام نمی‌دهند و این مرحله را واگذار به رفوگران می‌کنند.
جلوگیری از آسیب احتمالی فرش
برای جلوگیری از آسیب‌های احتمالی رفوگران اقدام به چرم دوزی (مشماع دوزی) در دو طرف طول قالی و گره‌های تزئینی در سر ریشه‌ها را انجام می‌دهند.
برطرف کردن آسیب دیدگی در فرش
آسیب وارده در فرش به درجات مختلف تقسیم می‌شود و انواع گوناگونی دارد که توضیح آنها را متعاقباً تقدیم می‌کنم.
لازم به ذکر است هر استادکاری روش و شیوه‌ای خاص را برای مدت به اجرا می‌گذارد همچنین به علت گسترده بودن دامنه رفوگری برای رفو و مرمت فرش فنون مختلفی وجود دارد.
که همه‌ی روشهای مرمت نقش واحدی را ایفا می‌کند. واژه رفو به معنی درست کردن و اصلاح دادن جامه به نوعی که معلوم نشود و مانند اول گردد پس رفو یک نوع دوخت نامرئی و نامشخص می‌باشد.

تعریف رفو و دلایل نیاز
گر چه در فرهنگ معین “رفو” به معنی “دوخت پارگی ها و سوراخها به نوعی که به سهولت معلوم نشود” آمده و در فرهنگ فارسی عمید نیز رفو، “دوختن پارگی و سوراخ بطوریکه رد آن به آسانی معلوم نشود” معنی شده است، اما از لحاظ فنی و در هنر قالیبافی، تعمیر و ترمیم استادانه بخش های آسیب دیده قالی به گونه ای که به راحتی قابل تشخیص نباشد را رفوگری می دانیم.
فرش همواره به دلایل مختلف از جمله فرسایش، مجاورت با مواد شیمیایی، ضربه، آتش و … همواره در معرض آسیب قرار دارد و همین امر باعث شده کار رفو و رفو گری در جهت ترمیم استادانه بخش های آسیب دیده از اهمیت زیادی برخوردار شود.
همچنین عیوب دیگری حین تولید فرش بوجود می آیند که اکثراً حاکی از عدم دقت و یا سهل انگاری در کاربرد و استفاده از مواد اولیه مصرفی غیر مرغوب و رعایت نکردن اصول بافت صحیح می باشد. از جمله عیوب شایع در این مورد، عیب ابعاد فرش می باشد. بعد از تولید فرش باز هم امکان بروز آسیب وجود دارد، که به نحوه نگهداری و استفاده صحیح از فرش بر
می گردد. به عنوان مثال جنس فرش خود عاملی ست که باعث جذب بعضی حشرات آسیب رسان به فرش می شود. آسیبهایی که بر فرش وارد می شوند بر دو نوع می باشند که شناسایی آنها اهمیت بسیاری در رفو و مرمت فرش دارد. این موارد را آسیب های کلی و آسیب های جزئی تشکیل می دهند.
آسیب های کلی اکثراً نیازمند صرف وقت و هزینه بسیاری هستند وممکن است در مواردی از برطرف کردن این گونه عیوب صرف نظر کنند، که بیشتر در مورد فرشهایی صادق است که از ارزش هنری و قدمت کمتری بهره مند هستند.
معمولاً رفوگران آسیب هایی را جزئی می نامند که نیازمند ترمیم و تعویض تمام عناصر اصلی و شالوده فرش نباشد، در برخی موارد ممکن است اصلاح و ترمیم یک آسیب جزئی وقت و دقت بیشتری نسبت به یک رفوی کامل را طلب کند، اما در کل هزینه و مواد کمتری راصرف میکند.
لوازم مورد نیاز جهت مرمت فرش دستباف
در این حرفه وسایل و ابزاری که مورد استفاده قرار می گیرد، تقریباً همان نتیجه وسایل بافت قالی را به ما می دهد، و رفوگر با استفاده از این وسایل فرش را مرمت و احیا می کند.در اینجا به ذکر تعدادی از آنها می پردازیم:
شانه یادفتین : شانه رفوگری در مقایسه با شانه بافت، دارای دندانه و تیغه های کمتری بوده و همان عمل مرتب کردن و کوبیدن گره های هر رج را به عهده دارد. به هنگام کاربرد این وسیله بایستی به کم استقامت بودن تارها توجه داشت.
قلاب : از این ابزار برای کشیدن نخ خامه از میان تارها بهره می گیرند و یا آنکه جهت قراردادن نخ خامه در میان تارها که با عمل فشار توام است، استفاده می شود. شکل کلی آنها شبیه درفش کفشدوزی است. قلاب انواع مختلفی دارد که مهمترین آنها عبارتست از:
قلاب پشت: وسیله ای است که از یک میله نازک به قطر یک میلی متر (و یا بیشتر) و طول ۸-۷ سانتی متر و یک دسته چوبی مدور تشکیل شده و زائده نوک آن طوری است که می توان با آن نخ خامه را در محل مورد نظر قرار داده و به اصطلاح در میان تارها کاشت.
قلاب خواو مشهدی «قلاب خواب»: که زائده کوچک و ظریف نوک آن طوری است که می تواند نخ خامه را از میان تارها به طرف روی فرش بکشد. کاربرد قلاب بطور کلی جهت ایجاد گره u از پشت فرش و یا تعویض گره ها و نقشها و تمیز کاری پشت فرش پس از ئیندرمه می باشد.
چاقو : چاقوهای مورد استفاده درکاررفو انواع مختلفی دارد، هر کدام جهت کاری مورد استفاده قرار می گیرند:
چاقو «کارد بی نوک» : این چاقو شکل دگرگون شده چاقوی بافت است و مخصوص قالی های گره ترکی می باشد. نام عامیانه آن که در بازارفرش تبریز رایج است «کارد بی نوک» می باشد، قسمت تیز این چاقو که در بافت مورد استفاده است در رفو کند و نابرنده است. لازم به ذکر است که این تنها وسیله ای است که در رفوگری کاربرد آن همراه یک کوبه میسر است، کوبه لوله ای فلزی است به طول حداقل ۲۵ سانتی متر که یک سر آن بوسیله یک تکه شیلنگ به طول ده سانتی متر پوشیده شده است. تا هنگام کوبیدن صدای زیادی ایجاد نکند. کاربرد این وسیله بیشتر در روش دفه کاری می باشد و نیز به هنگام بافت در مرحله رفو از آن جهت ایجاد فاصله بین و یا تنظیم رج ها استفاده می کنند.
چاقو و چنگال: نام عامیانه ی این وسیله «چنگال» می باشد. این وسیله نیز مانند کارد بی نوک دگرگون شده چاقوی بافت می باشد و قسمت تیز آن در اینجا کند و نابرنده می باشد. این وسیله کاربرد بیشتری در رفوگری دارد، و مدت زمان بیشتری در دست رفوگر قرار دارد. کاربرد این وسیله در عملیات ده کاری و بیرون کشیدن تارها و تیره های پاره پوسیده و نیز شکافتن گره های غلط بافته شده می باشند.
چاقوی بافت : وسیله آشنای هر قالی باف بوده و مرغوبترین نوع آن برای رفو، چاقویی است که فاصله بین قسمت چاقو و تیز آن با قلاب نوک آن درازتر باشد، و در بافت گره های رفو و گذراندن القاج کلفت و نازک استفاده می شود.
سوزن: سوزن مورد استفاده در رفوگری از جهت قطر دارای انوع و نمره های مختلف است، سوزن رفوگری از لحاظ جنس محکمتر و مقاوم تر از سوزن های معمولی بوده و خاصیت فلزی دارد و شکننده نمی باشد. کاربرد سوزن در تونه کشی و پود کشی و کوبلن زنی و شیرازه زنی می باشد، و بایستی سوزن رفوگری ظریف و نازک تر بوده، سوراخ انتهای آن دراز و بیضی شکل باشد، ته گرد و دایره مانند کار گذراندن نخ را آسان می کند، ولی در جایگزین کردن تارهای نو، انسجام و نظم گره ها را به هم می زند.
دستگاه چوبی یا دار رفوگری (چار چوب): یکی از وسایل اصلی و مهم رفوگری است و در اصل وظیفه دار قالی را به عهده دارد، و از اندازه کوچک ۳۰۳۰ سانتی متر تا اندازه بزرگ برای سربافی به اندازه ۳ تا ۴ متر و عرض ۷۰ سانتی متر یا بیشتر به کار می رود. لازم به ذکر است که این چارچوبها در ابعاد کوچک جهت رفو به کار می رود اما ابعاد بزرگتر آن در دفه کاری کاربرد دارد، چارچوب های مخصوص دفه کاری هر چه ضخیم تر باشد مرغوبتر و عمر بیشتری خواهد داشت، و برای ساخت این وسیله از چوب های نرم استفاده می شود، تا کوبیدن و کشیدن آن آسانتر باشد.
قاشین gashin : وسیله ای که بعد از بافت قسمت آسیب دیده از آن استفاده می شود تا در هم رفتگی پرزها را باز کند، ابزاری است فلزی و با دندانه های درشت در لبه آن، شکل اره ای آن نیز وجود دارد.
کیله برس قالی : ابزاری است مانند برس سیمی ولی ظریف تر از آن که با سوزن های ریز و کوتاه، در حدود نیم سانتی متر که به صورت نواری به عرض سه تا پنج سانتی متر و طول ۱۰ تا ۱۲ سانتی متر مشخص می شود و با کشیدن روی قسمتهای پرداخت شده پرزها را مرتب کرده، اضافه را بیرون می آورند.
قیچی: قیچی مورد استفاده در رفو دو نوع می باشد:
قیچی معمولی یا صاف: که تیغه ها و بازوهای این نوع قیچی در یک امتداد قرار داشته و برای بریدن شیرازه و کوتاه کردن ریشه ها به کار می رود و در مواردی نوک تیغه ها به سمت بالا انحنا داشته و برای ظریف کاری و قطع کردن نخ های اضافی سطح قالی و سرنخ زنی به کار می رود.
قیچی پرداخت: در این قیچی بازوها حدود سه سانتی متراز تیغه ها بالاتر بوده و رفوگر می تواند با تسلط به پرداخت مورد نظر برای انجام کار رفو بپردازد.
انبردست یا دم باریک : در واقع بیشتر از دم باریک استفاده می شود و از آن برای فرو بردن و بیرون کشیدن سوزن در مراحل مختلف استفاده می شود.
سوزن شیرازه: که برای شیرازه دوزی در قالی مورد استفاده قرار می گیرد.
تخته شیب دار: بریا نصب کردن قسمت پاره فرش و محکم و صاف کردن سوراخ قالی.
موم: که برای کشیدن بر روی تار و پود تار تابیده استفاده می شود تا تاب تار خوابیده و به راحتی وارد قال شود.
انگشتانه: انگشتانه برای سهولت کار رفوگران وآسیب ندیدن انگشتان دست از آن استفاده می شود.
درفش: برای بیرون آوردن یا داخل نمودن تار، پود و پرز قالی
میخ کش: برای درآوردن میخ از قالی تخته و کارگاه و یا از تخته شیب دار.
از دیگر وسایل مورد نیاز می توان به تخته، اتو، سنگ چاقو تیز کن، چکش، انگشتانه، میخ، نوار چرمی، و گازانبر، شیشه یا بطری جهت زیرکار (در مورد سوزن کشی کردن) نام برد، ضمن آنکه از موم هم استفاده می کنند و سوزن را به موم می زنند تا راحت تر در مغز قالی فرو رود.
رعایت چند نکته ابتدای کار مرمت در فرش آسیب دیده ضروری است.
• فرش آسیب دیده را غبارگیری کرده از پشت و رو تمیز کنید.
• زمین و محل کار را غبارگیری کنید.
• فرش باید روی زمین صاف و بدون پستی و بلندی پهن شود.
• چنانکه فرش در اثر مواد شیمیایی آسیب دیده باشد ابتدا بایستی فرش را شست.
• نوع آسیب دیدگی را مشخص کنید.
• فرش‌های پاره و سوراخ را از بالا و پائین بر روی دار یا درون چهارچوب یا روی تخته محکم کنید.
• الیاف، پرز یا تارهایی را که دارای استحکام کافی نبوده درون چهارچوب یا روی تخته محکم می‌کنید.
• نقشه قسمت پاره شده یا آسیب دیده را تهیه کنید و یا از روی قسمتهای سالم فرش بکشید.
• در حین انجام مرمت نکات ایمنی را رعایت کنید.

نکات ایمنی
• در هنگام کار از ماسک در جلوی بینی و دهان استفاده کنید.
• مکانی که استادکار به کار تعمیر می‌پردازد از نور و روشنایی کافی برخوردار باشد.
• تهویه مطبوع و پنجره ضروری است.
• سطح زمین سرامیک، موزائیک یا کف‌پوشی قابل شستشو داشته باشد.
• استادکار نباید به طور مداوم به کار مرمت بپردازد در هر یک ساعت کار پانزده دقیقه استراحت نیاز دارد.
• در حین کار با قالی‌های کهنه و پوسیده که تار و پود پوسیده دارند و احتمال پاره شدن وجود دارد جدا مراقب باشید زیرا بی‌احتیاطی عواقب جبران‌ناپذیری به همراه دارد.
• استفاده از لباس کار ضروری است.

درجات آسیب‌دیدگی فرش
• آسیب دیدگی کم یا درجه ۳
• آسیب‌ دیدگی درجه ۲
• آسیب دیدگی زیاد یا درجه ۱
آسیب دیدگی کم یا درجه ۳
این نوع آسیب دیدگی در کناره‌های فرش و در قسمت ریشه‌ها و گلیم فرش دیده می‌شود.
• در رفتگی شیرازه‌ها
• پاره شدن ریشه‌ها
• آسیب دیدگی درجه ۲
این نوع آسیب دیدگی در پرزها مشاهده می‌شود ولی چله پاره نشده است.
• سائیدگی
• پارگی
• بیدزدگی
• تاخوردگی
• سوختگی
آسیب دیدگی درجه ۱
این نوع اسیب دیدگی شدید است. تار و پود و پرزها از بین رفته است.
• سوختگی شدید
• پوسیدگی
• پارگی
عیوب عارضی
عیوب عارضی به آن دسته ازعیبهائی گفته می شود که بعد از اتمام مراحل تولید ؛ در مراحل بهره وری از فرش به واسطه عوامل محیطی بر فرش عارض میگردند .
۲ـ الف : سرویس
پس از اتمام مرحله بافت ؛ پرداخت زنی ؛ شستشو ؛ رفوگری ؛ و گاهی دارکشی مراحلی ازفرآوری فرش تولید شده هستند که درمجموع سرویس نامیده می شوند که البته درصورت عدم مهارت لازم و دقت کافی درگذر ازهر کدام از این مراحل عیوب خاصی سلامت فرش را تهدید می کند که ذیلا به شرح مجمل آنها خواهیم پرداخت.
۲ـ الف ـ۱:پرداخت زنی
در اکثر مواقع استفاده نا مناسب از فرش موجب بروز این عیب است ؛ گاه قسمتهایی ازفرش که بیشتردرمعرض استفاده هستند براثرسهل انگاری نسبت به سایر قسمتها زودترسائیده شده و موجب پدید آمدن سائیده گیهای موضعی در فرش می شود ؛ این عیب در اکثر مواقع قابل رفع نبوده و موجب افت ارزش اقتصادی فرش می شود .
نکته : البته سائیده گی در فرشهای کهنه و قدیمی عیب محسوب نشده و بعضا حسن مضاعف نیز بشمار میرود.
ت : لک افتادن
لک چنانچه قابل رفع نباشد عیب محسوب می شود ؛ این عیب بر اثر بی دقتی بهنگام استعمال فرش بر اثر ریختن مواد رنگین بوجود می آید. چای ؛ نوشابه های رنگین ؛ افزودنیهای رنگین خوراکی وانواع جوهرهای رنگین از شایعترین لک زا ها در فرش می باشند
ث : رنگ پس دادن
این عیب همانند عیب رنگ دواندگی ( ته دادن) است که شرح آن در مبحث شستشو گذشت با این تفاوت که اینبار این عیب بهنگام استعمال فرش و بر اثر سهل انگاریها بوجود می آید و بعضا عوامل بوجود آورنده مشترک نیز دارند .
ج : کوبیده شدن
کوبیده شدن پرزفرش معمولابراثرعدم استاندارد بودن پشم و یا نا مناسب بودن پرداخت فرش بوجود می آید . کوبیدگی پرز فرش علاوه بر بد منظر نمودن رخ فرش به جهت عدم استعمال یکدست ؛ موجب بروز سائیدگیهای موضعی و زود رس در بعضی از نقاط فرش می شود که اکثرا این عیب قابل رفع نیست .
ح : تا بر شدن
تابرشدن نیزازجمله عیوبی است که درمرحله استعمال براثرموقعیت نامناسب مکانی و یا بعضا به جهت کیسهای طولی و یا عرضی بر فرش عارض می شود . در صورت جزئی بودن این عیب قابل رفع بوده و چنانچه کلی باشد رفع آن چندان آسان نخواهد بود .
خ :ریختن چله ها
چله های فرش از دیر بازبعنوان یکی از عوا مل زیبائی در فرش ایرانی بحساب می آید وازهمین روست که بافندگان و تولیدکنندگان خبره ؛ قبل ازآغازبه بافت متن اصلی فرش ؛ بر روی چله ها مهارت و سایقه ای از خویش را به نمایش می گذارند که نتیجه آن گلیم بافها ؛ برجسته بافی ها ؛ دندان موشیها ؛ و …… می باشند که هرکدام بنوبه خود نقشی مضاعف در زیبائی فرش ایرانی دارند ؛ اما مع الاسف بسیار دیده می شود که قبل از آغاز مرحله استعمال؛ بواسطه سهل انگاری بافندگان واهمال کاری فروشندگان وعدم آگاهی مصرف کنندگان فرش ؛ به سبب عدم مراعات نکات فنی در محکم نمودن سر و ته فرش بواسطه گلیم بافی و یا دوگره زنی پس از مدتی فرش از زیبائی چله ها محروم شده و چه بسا صدمات جبران ناپذیری در دراز مدت به سر و ته فرش وارد می شود ؛ که البته فرشهای سر بافی شده موجود در موزه ها و کلکسیونهای دنیا و حتی کف بازار گواهی زنده بر این مدعای تلخ است .
د : وا رفتن شیرازه
شیرازه یکی ازارکان اصلی در تضمین سلامت فرش بوده و نقشی مهم در تداوم استحکام آن در دراز مدت دارد ؛ بگونه ایکه حتی اهمیت این مطلب در جامعه نیز رواج یافته ونهایت وخامت اوضاع در هر پدیده به از هم پاشیدن شیرازه تشبیه می شود .
عدم مراعات نکات فنی لازم درامرشیرازه پیچی ؛ خصوصا درمواردیکه شیرازه پیچی بعد از مرحله بافت و حتی پس از مرحله سرویس انجام می شود ؛ موجب بروز عیوبی از قبیل : کیس عرضی ؛ وا رفتن شیرازه در مرحله استعمال ؛ کنده شدن شیرازه بهمراه کناره فرش و امثالهم خواهد بود که بعضا غیر قابل جبران بوده و گاه در صورت مرمت نیز صدماتی به کیفیت اولیه فرش وارد خواهد شد .
نکته : شیرازه پیچی صرفنظر از نوع آن ؛ در گذشته یکی از فنونی در امر قالیبافی بحساب می آمد که گویای سلیقه ؛ تجربه ومهارت بافنده بوده و تقریبا دراکثریت قریب به اتفاق فرشهای تولیدی ؛ شیرازه پیچی نیز همزمان با بافت انجام می یافت ؛ که متاسفانه امروزه این سنت حسنه رو بفراموشی نهاده و کمتر فرشی را می توان پیدا نمود که شیرازه پیچی آن بهمراه بافت انجام یافته باشد . البته حقیقت مطلب آنست که امروزه دیگرنادرند بافندگانی که از عهده این امر بر آیند ؛ چرا که شیرازه پیچی بر روی دستگاه بهمراه بافت ؛ برخلاف ظاهر ساده و شاید بی اهمیت آن یکی از نکات بسیار حساس ؛ ظریف و فنی درامر تولید است که نیازمند حوصله ؛ تجربه و مهارت خاصی بوده وبه اذعان اهل فن از عهده هر بافنده ای بر نمی آید . (البته منظور نگارنده در این باب بیشتر متوجه تولیدات شهری بافت منطقه آذر بایجان می باشد )
با توجه به توضیحات فوق و دقت در عکس میتوان نتیجه گیری نمود که شیرازه پیچی بعد از مرحله بافت هرگز جایگزین مناسبی برای شیرازه همراه بافت نمی باشد ؛ و تجربه نیز گواه این مدعاست که شیرازه پیچی بعد از مرحله بافت در مقام استحکام و ظرافت هرگز یارای برابری با شیرازه همراه بافت را نخواهد داشت .
ذ : سوختن
سوختن نیز یکی از عیوبی می باشد که به جهت قابلیت اشتعال سریع مواد مورد استفاده در فرش ؛ شاید در مرحله استعمال بر فرش عارض گردد ؛ البته این امردرگذشته به جهت استفاده ازوسایل گرمایشی غیرمطمئن بیش از امروزه مصداق داشت ؛ اما با اینهمه کم نیستند فرشهای نفیسی که از این جهت متحمل صدمات جبران ناپذیری شده اند . سوختن فرش چنانچه خفیف و جزئی باشد قابل رفع بوده ؛ ولی چنانچه عمیق و وسیع باشد غیر قابل جبران و حتی در صورت جبران نیز همواره عنوان فرش معیوب را بهمراه خواهد داشت .
سخن را با توضیح مکرراین نکته به پایان می برم که حد الامکان با سعی دررعایت اختصار؛ تا بدانجا که به اصل مطلب خلل وارد نشود ؛ با چشم پوشی از ورود در جزئیات مطالب ؛ پرهیزازاطاله کلام نمودم ؛ تا باشد به فضل الهی چنانچه فرصتی دوباره بود وعمری باقی؛ در آینده در ادامه همین مطلب به بررسی راههای پیشگیری و روشهای سنتی و علمی اصلاح و رفع عیوب ذکر شده بپردازم .
زیرا در این صورت حتی چنانچه برای فرش مشکل پاره شدن پیش آید ؛ افراد می توانند با شل نمودن پیچ های دار قالی از این اتفاق جلوگیری نمایند اما چنانچه به علت سفت نمودن چله ها در پایان کار روزانه و بهنگام شب این اتفاق پیش آید مسلما صدمه جبران ناپذیری بر فرش وارد خواهد آمد که البته تفاوت دمای شبانه کارگاه و انقباض چله ها نیز مزید بر علت خواهد بود.
ب : کشش بیش از حد
در این مرحله عیبی که بوجود می آید همانگونه که از نامش پیداست بواسطه کشش بیش از حد ؛ نظم بافت بهم می خورد ؛ که گاهی رفع آن ناممکن بوده و در صورت رفع نیز باز هم فرش معیوب خواهد بود .
پ : ابزار نا مناسب
در مرحله دارکشی باید از ابزارهای مناسب برای هر نوع قالی استفاده شود چرا که درغیراینصورت مسلما عیوبی بر فرش عارض خواهد شد.
نکته: میخهائی که برای دارکشی استفاده می شود به جهت استعمال مکرر نقش عمده ای در معیوب شدن فرش دارند .
۲ـ ب :استعمال
دسته ای دیگر از عیبها در مرحله استعمال فرش پدید آمده و بنحوی خود را بر فرش تحمیل می نمایند ؛ عمده این عیوب بر اثر عوامل انسانی بمدد عوامل محیطی و طبیعی بر فرش عارض می شوند .
بسیاری از این عیوب که با مرور زمان گاهی هزینه های مادی سنگینی را بر فرش تحمیل می نمایند با کمترین هزینه قابل پیشگیری و رفع و رجوع می باشند ؛ بشرط آنکه با اندکی دقت و کسب آگاهیهای لازم بموقع و کارشناسانه عمل شود .
استعمال را با توجه به نقش عامل زمان درآن ؛ باید آسیب پذیرترین مرحله برای فرش بحساب آورد ؛ چرا که کم نیست نمونه های موجود در اقصی نقاط جهان از فرشهای نفیسی که آثارعیوب عارضی در مرحله استعمال بر پیکره آنها بوضوح قابل روئیت می باشد ؛ و همین حقیقت گواهی بر این مدعاست که فرش در مرحله استعمال بیش از هر زمان دیگری نیازمند دقت و مراقبت است ؛ که هر گونه بی دقتی و سهل انگاری در این زمینه موجب بروز عیوبی از اقسام ذیل خواهد بود که اکثرا جبران ناپذیرند.
الف : پوسیده شدن
اکثرا این عیب بر اثر عدم مراقبت از فرش در مقابل عوامل رطوبتی پدید می آید ؛ فرش به طبع خاصیت مواد بکاررفته درآن همواره مستعد جذب رطوبت می باشد و چنانچه دقت لازم در این امر بعمل نیاید ؛ گاهی حتی بدون علائم ظاهری فرش دچار پوسیدگی می شود .
بعضی از عوامل دخیل در بروز این عیب را می توان چنین بر شمرد: کف پوشهائی که وجود رطوبت در آنها چندان محسوس نیست مانند موکت ؛ قرار گرفتن گلدان حاوی خاک بر روی فرش ؛ عدم وارسی پشت فرش در فواصل زمانی معین ؛ عدم جابجائی فرش در فواصل زمانی معین ؛ عدم وارسی فرشهای مجاور با شوفاژ ها و پنجره ها در فواصل زمانی معین ؛ عدم دقت در پاک و خشک نمودن مایعات ریخته شده برروی فرش ؛ پهن نمودن و یا بسته نگه داشتن فرش در محل مرطوب بر کف زمین بمدت طولانی ؛ و امثالهم …
ب:بید زدگی یا بید خورد
گی یکی دیگر از عیوبی است که عمدتا در زمان استعمال بر فرش عارض می شود ؛ عامل بوجود آورنده این عیب حشره بید است که معمولا در محیطهای گرم و مرطوب و تاریک بیشتر یافت می شود ؛ لذا عدم استفاده از مواد طبیعی و شیمیائی ضد بید و وارسی ننمودن بموقع فرشهای انبار شده و فرشهائی که کمتر مورد استفاده قرار می گیرند می تواند این عارضه را بدنبال داشته باشد ؛ این عیب گاهی از پشت و گاهی از رو و بعضا از هر دو جانب بر فرش عارض می شود . پشم عمده ترین مواد فرش است که از این عیب آسیب می بیند .
پ:سائیده شدن
پرداخت زنی یکی ازمراحل با اهمیت مرحله سرویس می باشد که نقش ویژه ای درزیبائی فرش و حفظ کیفیت آن در بلند مدت ایفا می نماید ؛ لذا این مرحله باید توسط افراد خبره و آگاه انجام پذیرد ؛ چرا که عدم مراقبتهای لازم فنی در این زمینه عیوب جبران ناپذیری را به شرح زیر باعث خواهد شد :
الف :دم قیچی ( به فتح دال)
چنانچه پرداخت ابتدائی فرش که معمولا پس ازبافت هرچند سانتی متر ازفرش برروی دستگاه با هدف تمیزکاری وروئیت قسمت بافته شده انجام می پذیرد ؛ توسط فرد غیر خبره و بدون مراعات نکات فنی ودقت لازم باشد؛ پشم نقاطی ازفرش به سبب فقدان مهارت لازم پرداخت کننده واستفاده نا صحیح از قیچی ؛ یا حتی گاهی وجودعیب در قیچی پرداخت و یا عدم تناسب قیچی با فرش مورد نظر؛ موجب چینش بیش از حد لازم پشم درنقاطی از فرش میشود که همین امر عامل بروزاین عیب است.
البته معمولا این عیب پس ازاتمام مرحله بافت و بعد از پرداخت زنی فرش ؛ بطور کامل محسوس وآشکارمی گردد .
ب : ته افتادگی
ته افتادگی که گاهی درعرف ازآن به ته خواب یا نازکی هم تعبیرمی شود ؛ یکی دیگرازعیوبی است که بواسطه چینش بیش از حد قسمتهائی از پشم فرش ؛ ممکن است درمرحله پرداخت زنی ؛ اعم از دستی و یا ماشینی عارض گردد که البته این عیب امروزه به جهت پرداخت زنی ماشینی ؛ در صورت عدم تجربه کافی و یا بی دقتی بیشتراحتمال بروزدارد .
نکته : اصطلاح ته خواب گاه در مورد فرشهائی که تمام یا قسمتهائی از آنها براثراستعمال سائیده شده باشد نیز بکار می رود.
پ : بریده شدن
ایجاد بریدگی درمرحله پرداخت زنی فرش از جمله عیوبی است که امروزه به جهت استفاده از ماشینهای پرداخت زنی نیمه اتوماتیک بیش از زمان گذشته مشاهده می شود ؛ این عیب بیشتر در بالا و پائین و یا کناره های فرش امکان بروز دارد که به جهت عدم مهارت کافی و تجربه لازم پرداخت زننده ؛ بواسطه گیر نمودن تیغ دستگاه در قسمتی از فرش پدید می آید .
شستشو
مرحله شستشو را می توان از جمله مراحل حساس آماده سازی فرش بحساب آورد که در صورت عدم دقت لازم و مراعات نکردن مسائل فنی و نکات ظریف تجربی در این مرحله ؛ چه بسا عیوبی به شرح زیر بر فرش تحمیل خواهد شد که بعضاهرگز قابل جبران نخواهد بود.
الف : مواد شیمیائی
بکار گیری مواد شیمیائی غیر استاندارد و غیر متناسب با فرش و یا حتی عدم آشنائی با خواص مواد بکار رفته در مواد شوینده ؛ علاوه بر نتایج نامطلوب ؛ به فرش نیز صدماتی وارد خواهد نمود که تقریبا قابل جبران نخواهند بود؛ از اینروی باید در این مرحله با بهره گیری از دانش و تجربه افراد خبره و آشنا به کار ازصدمات و عیوب ممکنه حدالامکان جلوگیری نمود
ب :رنگ دواند گی ( ته دادن)
این عیب از جمله عیوب عارضی در مرحله شستشو و یا هنگامیست که بواسطه عدم دقت و مراقبت لازم فرش در تماس مستقیم یا غیر مستقیم با آب قرار داشته باشد ؛ البته چنانچه مواد و مصالح بکار رفته در فرش از نوع نامرغوب باشد این عیب بارزتر خواهد بود ؛ خصوصا آنکه در مرحله رنگرزی رعایت نکات فنی نشده باشد . و بر عکس در صورت برخورداری مواد اولیه فرش از کیفیت مناسب و استانداردهای لازم ؛ این عیب به حداقل رسیده و چه بسا هرگز پیش نخواهد آمد .
پ : سوختن رنگ
این اصطلاح هنگامی اطلاق می شود که بدلیل استفاده نا بجا و ناصحیح از مواد اسیدی هنگام شستشو؛ فرش حالت اولیه پشم و رنگ را بطور فاحشی از دست بدهد ؛ به این عیب اصطلاحا سوختن رنگ گفته می شود که از عیبهای غیر قابل جبران می باشد.
ت : برگشت خواب
این واژه را شاید نتوان به عیب تعبیر نمود اما چون بر خلاف عرف فرش است ما در اینجا آنرا جزو عیوب بر می شماریم ؛ معمولا این امر در مرحله شستشو و بر اثر بی دقتی و یا عدم تجربه لازم به جهت پارو و یا برس کشیدن بر عکس خواب فرش ؛ ایجاد می شود و موارد موضعی آن ممکن است بر اثر تا زدن و یا بسته بندی نا مناسب فرش نیز ایجاد گردد .
نکته : امروزه در موارد بسیاری مشاهده می شود که به جهت روئیت ابریشمهای موجود در فرشهائی که طرح یک طرفه دارند ؛ خواب فرش در جهت خلاف معمول برگشت داده می شود که مسلما این امر در دراز مدت تاثیر سوء بر فرش خواهد داشت .
دارکشی
دار کشی یکی دیگراز مراحل فرآوری فرش بعد از مرحله شستشو میباشد که این مرحله نیز باید با دقت لازم و مراقبتهای ویژه انجام گیرد چرا که در این مرحله نیز شاید عیوبی بر فرش عارض گردد که در کیفیت و ماندگاری فرش در طولانی مدت اثرات نا مطلوبی داشته باشد ؛ ذیلا به چند مورد از این موارد اشاره می شود .
نکته : گاهی برای رفع کجیهای فرش ؛ مرحله دارکشی قبل از مرحله شستشو انجام می پذیرد تا فرش بهنگام فروش سالم بنظر آید ؛ مسلما این امر از نظر اخلاقی عمل شایسته ای نیست .
پاره شدن
پاره شدن فرش در مرحله دارکشی در حقیقت عیبی است که بواسطه سهل انگاری یا نا پخته گی بوجود می آید ؛ بگونه ایکه بواسطه کشش بیش از حد و یاعدم مقاومت لازم فرش این پاره گی بوجود می آید.
نکته : پاره شدن فرش ممکن است در مراحل مختلفی از تولید نیز بوجود آید که شایعترین نوع آن پاره گی در مرحله تولید خصوصا پس از تولید نیمی از قالی می باشد ؛ در این مرحله به جهت سنگین شدن پائین فرش باید در سفت نمودن چله ها دقت لازم بعمل آید ؛ چرا که اندکی کشش بیش ازحد باعث پاره گی فرش خواهد شد ؛ خصوصا آنکه شاید قسمتی از چله ها دراثرممارست با چوبهای سر و ته دستگاه ؛ استحکام اولیه خود را ازدست داده باشند؛حتی بافندگان مجرب توصیه مینمایند عمل سفت نمودن پیچهای دار قالی به جهت کشش چله ها ؛ بهنگام اتمام کار روزانه انجام نپذیرد و به آغاز کار در روز بعد موکول شود

درحال ارسال
امتیاز کاربر 5 (1 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)
80%
خوب
  • Design

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال