سرای فرش و تابلوفرش دستباف

استاد کیمیا

زهره فرش ايران

آنافرش
1,073

مقدمه
تاکنون در موضوع قالی ایران و مجموعه عوامل آن ، بسیار گفته و نوشته اند ، و هر اندیشه ای با ویژه گیهای خاستگاه خود به شرح و وصف آن پرداخته است ، اما آنچه دراین میان جای تامل دارد عدم و یا کمینه بودن مطلبی گفتار و نوشتارهائیست که قالی و عوامل آن را آنگونه که هست ، نموده باشد و به عبارت دیگر، آنگونه قالی ایران و عوامل آن را نمایانده باشد که هویت مفهومی وموضوعی آن مستقل ازشخصیت حقیقی یا حقوقی گوینده یا نویسنده ، برای خواننده یا شنونده قابل درک ودریافت باشد.
البته بی هیچ اشارتی بر آگاهان امر روشن است که بررسی کارشناسانه و علمی قالی ایران بطور همه جانبه ، به جهت وسعت جغرافیایی و گسترده گی موضوعی و مفهومی آن ، امر چندان سهل و ساده ای نیست ، مخصوصا آنگاه که عقبه تاریخی نیز بر این عوامل افزوده شود که در آن صورت وقتی سخن از قالی ایران است ، حیطه کلام از پارت و ماد است تا به امروز، در منطقه ای به وسعت جغرافیایی ختن تا قسطنطنیه .

نگارنده همواره و به هر بهانه ای متذکر این باور عقلی و علمی بوده است که هیچ کس نمیتواند به تنهایی قالی ایران را بطور همه جانبه شناخته و بشناساند و ادعای هر مدعی در این مقام جز لاف و گزاف نخواهد بود ، و لذا تنها راه شناخت فرش ایران روش استقرائی است تا بتوان از کنار هم نهادن مجموعه یافته های نظری و عملی همگان ، تعریف و توصیفی جامع و کامل از قالی ایران و مجموعه عوامل آن ارائه نمود.

در پی این اندیشه به نسبت وسع و توان ، در جهت شناساندن گوشه ای از قالی ایران آنهم در محدوده زمانی و مکانی معین ، سلسله گفتاری به علاقمندان تقدیم می شود که در هر مقاله از آن به طور مستقل یکی از عوامل قالی تبریز اعم از طراح و نقاش ، تولید کننده ، خبره ، امضا ها ، و هر آنچه بنوعی در شکل یا هویت قالی تبریز نقشی داشته است ، معرفی خواهد شد .
لازم به ذکر است که شرح و تفصیل جزئیات هر مورد ، خارج از عهده مقالات بوده ، لذا به ایجاب نوشتار، به صفات برجسته و نکات کلیدی هر مورد بسنده نموده و بگو نه ایکه خللی به موضوع وارد نشود رعایت اختصار شده است .
توضیح لازم دیگر اینکه بحسب احساس ضرورت عقلی، بر خلاف عرف معمول از عوامل و نقش آفرینانی سخن آغاز می کنیم که در قید حیات و حدالامکان مرجع و منبع همین نوشتارها باشند ، چرا که اگراین نقد بگذاریم و به نسیه ها بپردازیم ، چه بسا همین افراد معدود و منابع محدود را نیز که بمثابه دائره المعارف هایی از احوال قالی تبریز هستند ، بدون اخذ و ثبت هیچ شرح و احوالی از کف بدهیم .

مقاله هشتم

کیمیا

زهره فرش ایران

در عرصه فرش دستباف تبریز ، کم نبوده اند کسانی که عاشقانه پای در دایره فرش نهاده و رنج ها و محنت ها ی فراوان بجان خریدند ، و چه بسا که حتی از ناسازگاری روزگار ، سرمایه آبروی خویش نیز در این قمار عشق باخته اند ، اما حاشا وکلّا که لب به شِکوه از فرش گشوده یا از کرده خویش اظهار ندامت کنند ، اینان هر چند که به قناعت لقمه نانی از خان فرش خورده اند ، اما نامی ماندگار برده اند . قلندرانی که فرش دستباف ، مانایی خویش را مدیون همت آنان است .

kimia1مرحوم استاد حاج حمید کیمیا را بی شک باید یکی از این نوادر و نوابغِ دست یازیده به هنر فرش دستباف دانست که در سال ۱۳۰۴ هجری شمسی در تبریز متولد شد. وی پس از دوران کودکی تا حدود سال ۱۳۴۴ ه. ش در داروخانه پدری در رشته دارو مشغول فعالیت بود .
شغل پدری طبع والا و روح هنری او را ارضاء ننمود ، از اینروی با راهنمایی یکی از دوستان تقریبا در سال ۱۳۴۵ هجری شمسی یعنی حوالی ۴۰ سالگی وارد عرصه تولید فرش می شود و بواسطه نبوغ و مدیریت ذاتی ، در زمانی اندک به استقلال در عرصه تولید دست یافته و به یکی از رجال صاحب نظرو بهترین تولید کنندگان فرش تبریز بدل گردید.
در همین دوران استاد کیمیا در خیابان پاستور تبریز اقدام به تاسیس کارگاه متمرکز قالیبافی با بهترین امکانات فنی و سیستم مدیریتی می نماید که در آن ۵۰ دار قالی در ابعاد مختلف قرار داشته ، و به اقرار و تایید همه خبرگان فرش تبریز، کارگاه استاد کیمیا از نظر مدیریت و بهره وری، کارگاهی بی نظیر بوده است .[۱]
اکثریت قریب به اتفاق قالیهای تولیدی در کارگاه استاد کیمیا ، توسط استاد حبیب الله خان امین افشار که یکی از چیره دست ترین طراحان نو آور، و صاحبِ سبک و ابتکار آن دوران بود ، طراحی و رنگ آمیزی میگردید ، و پشم مورد مصرف در آنها توسط مرحوم استاد مهدی رنگرز با رنگهای گیاهی و طبیعی رنگرزی میشده است .
kimia2

وجه تسمیه مارک ” زهره ” در این قالی ها ، بواسطه علاقه وافراستاد به دختر ارشدشان بود که نام وی را به جهت ماندگاری این مهر پدری ، نشان قالی هایشان نموده اند ، نامی که بواسطه همت ، پشتکار و اندیشه سالم استاد کیمیا ، چون نگینی بر تاج فرش ایران می درخشد . [۲[
تولیدات استاد کیمیا قالی هایی در ابعاد ۶ متر الی ۴۰ متری در رجشمار های ۵۰ ، ۶۰ و ۷۰ بوده که در رنگهای مختلف می باشند [۳]، در مواد اولیه این قالی ها از بهترین نوع پشم های وارداتی آمریکایی و استرالیایی ، و بهترین نوع ابریشم کاشان استفاده گردیده است . و به جهت مدیریت مستقیم استاد بر کیفیت و کمیت مواد و مصالح مورد مصرف در قالی های تولیدی ، هرگز نمی توان شاهد عیوبی از قبیل دو رنگی ، کیسی یا ناهمگونی بافت و غیره در این قالی ها بود ، امری که مع الاسف امروزه کمتر شاهد آن در حوزه تولید فرش دستباف هستیم .
در سال ۱۳۵۷ ه. ش، حوادث تلخی برای استاد کیمیا روی می دهد که ازآن جمله تصرّف و اداره کارگاه قالی بافی ایشان بدست افراد غیره خبره بوده است، در پی این امر، فرشهای نیمه کاره کارگاه توسط عوامل غیرخبره بطور معیوب به اتمام رسیده و به بازارعرضه می شوند که استاد همواره گله مند از این مطلب بودند ، نه از آن جهت که ضرری مادی متوجه ایشان شده بود بلکه نگرانی و گله استاد ازجهت خسرانی بود که متوجه آبروی فرش دستباف ایران شده بود،لذا این سخن دردمندانه استاد برای نگارنده فراموش نشدنی است که با حزن و نگرانی خاصی فرمودند ” اگر قالی معیوبی با مارک زهره دیدید بدانید که تحت نظارت من تولید نشده و حاصل همان زمانیست که مدیریت کارگاه بدست عوامل غیر خبره بود ” .[۴]

بدنبال این مسائل استاد کیمیا در مهاجرتی خود خواسته و به جهت دوری از آن خاطرات تلخ ، به مدت ۲۵ سال از تبریز دوری گزیده و رحل اقامت به شهر فریمان مشهد می افکند و در آنجا مجددا کارگاه فرشی دایر نموده و به تولید فرش با همان مارک ” زهره ” ادامه میدهد [۵]، اما ظاهرا تقدیر قصد یاری نداشته و نتیجه مطلوب و مورد نظر حاصل نمی شود و پس از ۲۵سال دوباره در سال ۱۳۸۳ هجری شمسی استاد مجددا به تبریز رجعت و پس ازحدود چهار دهه فعالیت هنری و درک نه دهه فراز و نشیب زندگی ، بسال ۱۳۹۱ هجری شمسی در تهران ، دنیا را به اهلش نهاده و بار سفر آخرت می بندد .
با آنکه دوران ثمردهیِ عمرهنری استاد کیمیا به دلایل پیش گفته ، کوتاه و گذرا بوده است،لکن معجزه وار شاهد آثار فراوان فاخری از تولیدات ایشان با مارک ” زهره ” هستیم که هر کدام بنوبه خود در چهار گوشه جهان ، ورقی رنگین از کتاب هنر _ صنعت فرش دستباف ایران هستند .

تمامی مطالب برگرفته از فرمایشات زنده یاد استاد کیمیا در دیدار حضوری با نگارنده درسال ۱۳۸۹بوده و دخل و تصرف نگارنده فقط در سطح املا و انشاء می باشد.
سعید رونقیان تبریزی

۱- نگارنده این تائیدات را شخصا از اساتید بزرگواری چون مرحوم حاج عباسعلی اعلاباف ، مرحوم حاج احمد عماد ، استاد حاج ابراهیم پورنامی و استاد محمد علی قره باغی استماع نموده است.
۲- این مطلب را شخصا از مرحوم استاد کیمیا ، در حضور جناب آقای حاج میر موسی کوه کمری ( از یاران صمیمی استاد ) استماع نموده ام .
۳- قالیهای تولیدی کارگاه استاد کیمیا بنا به اظهار خودشان در رج های ۵۰ و ۶۰ و ۷۰ تولید شده اند و در رج پایین تر از ۵۰ و بالاتر از ۷۰ قالی تولید ننموده اند .
۴- این نقل قول دقیقا عین عبارت زنذه یاد استاد کیمیا می باشد که در ملاقات حضوری به نگارنده فرموده اند .
۵- بنظرنگارنده و اهل خبره و به اذعان زنده یاد استاد کیمیا هرگز قالی های بافته شده در فریمان به کیفیت فرش های تولید شده در تبریز نبوده اند.

 

درحال ارسال
امتیاز کاربر 5 (1 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)
80%
خوب
  • Design

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال