سرای فرش و تابلوفرش دستباف

قالی پورنامی

استاد حاج ابراهيم پورنامی

آنافرش
2,295

قالی پورنامی

استاد حاج ابراهیم پورنامی
_____________________________________
پاسدار سنت ها و اصالت ها
هرچه گویم عشق را شرح و بیان چون به عشق آیم خجل باشم از آن

شرح و قلم فرسائی در وادی هر آنچه قرابتی با هنر دارد آنگاه مشکل می شود که موضوعی خاص مد نظر قرار گیرد و مضاعف تر آنگاه که موضوع و محور سخن هنرمندی باشد که خود در قید حیات و نظاره گر این کنکاش باشد و حقیقتا باید اذعان نمود که قلم زدن در این مورد خاص شاید از پر مشقت ترین موارد برای هر قلم بدست مدقق و محققی باشد ، چرا که دقت مستمر و تحقیق مستند و رعایت اصول ادب و تطبیق قول و فعل در این موارد از اصول اولیه نگارش است که مراعات آن حوصله ای و سیع ؛ نگاهی عمیق ؛صبری متین و قلمی صریح می طلبد تا رسالت قلم به انجام رسیده و حق مطلب ادا گردد.
هر چند که ذهن ناقص ؛ قلم قاصر و بیان ا لکن خویش را عاجز از جولان در عرصه هنر و هنرمند می دانم و هرگز مدعی ادای رسالت در این زمینه نبوده و نیستم اما گهگاه در جهت ارضای میل باطنی خویش و در تقاضای اغنای بضاعت علمی و هنری خود ، دستی به قلم برده و به تقلید از قلم بدستان سیاهه ای تقدیم داشته ام تا در محضر ارباب فضل و کمال چه مقبول افتد و چه اندر نظر آید.
سخنی گزاف نیست چنانچه گفته شود امروزه قالی تبریز بعنوان مدعی قالی دستباف ممتاز جهان ؛ وامدار آنانیست که عمر گرانمایه خویش را وقف تکامل و تعالی جنبه های گوناگون آن از پشم گرفته تا قالی نموده ند ؛ بگونه ایکه در نگاه به سیر تکامل تاریخی این پدیده هنری ؛ اقتصادی ؛ بطورفراوان به نام و نشان هایی برمی خوریم که هریک بنوعی و در مقطعی موجب تکامل و تعالی و گاه حتی باعث بقا و یا بانی حیات مجدد آن گردیده اند و چه بسا نام هائی که در این عرصه ، ازقالی تبریز آغاز گشته و همگام با قالی ایران تا بدانجا پیش رفته اند که به سمبل و نمادی از قالی ایرانی در عرصه جهانی بدل گشته اند .
در سیری گذرا بر سلسله جبال قالی تبریز و در اوج قلل آن در دوران متاخر و معاصر به نام های بیشماری از بزرگان عرصه قالی بر می خوریم که ثبت و ضبط احوا ل یکایک آنها در یک مقال که سهل است ؛ در کتابی قطور نیز شاید مقدور و میسر نباشد ، چرا که شرح احوال هر کدام از آنها خود مستلزم کتابی قطور است تا بتواند حرف و حدیث چندین دهه فراز و فرودها را در خود جای دهد ، اما دریغ که چنین مجال و امکانی نیست .
اما :
آب دریا را اگر نتوان کشید هم بقدر تشنه گی باید چشید
نام ” پورنامی “و نشان ” قالیبافی پورنامی و پسران ” یکی از آن قله نشینان قالی تبریز است که بهای این صدر نشینی ، خون دل و نور دیده بوده است.
البته ناگفته پیداست که توان این نوشتار فقط در حد شرح و وصف است و بس ؛ چرا که تجارب چند ین ده ساله بانی نام و نشان پورنامی که خمیر مایه شاکله اصلی این نام و عنوان است ، قابل تبدیل به کلمات نیست تا بتوان آنرا در قالب جمله تبیین نمود ، لذا کوتاه سخن اینکه من شرحی مختصر گویم و تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل .
قامتی کشیده ؛ صورت و دستانی استخوانی ؛ نگاهی نافذ و گیرا ؛ کلامی جذاب و شیوا ؛ مدیری کله شق و با تدبیر ؛ صاحب نظری جسور با خطوط جبینی حاکی از سالها رنج تجربه ؛ نشانه ها و علائمی ظاهری از شخصیتی هستند که عنوان پورنامی ، نام و اعتبار خویش را مدیون سالها تلاش طاقت فرسا و پشتکار عالی او از شاگردی دیروز بر روی تخته بند دار قالی ، تا تجارت امروز بر پشت میز تجارتخانه پورنامی و پسران است .
ابراهیم پورنامی ؛ فرزند اکبر؛ متولد سال ۱۳۱۰ ه . ش در تبریز آنگاه که هفتمین بهار عمر خویش را تجربه می کرد ؛ قالی و دنیای وسیع آن در کارگاه تولید قالی نارونی ، مشغولیت دوران کودکی او گشت ؛ و شاید غافل از آنکه همین بازیچه دوران کودکی روزی نام او را همردیف بزرگان عرصه قالی ایران خواهد ساخت .
اولین تجربه مستقل عملی او در زمینه تولید ، بافت قالی بی نظیری برای دربار وقت ؛ در نزد حاج ابراهیم نارونی (کارگاه قالی بافی نارونی) بود که بدینسان خود را با موفقیت آزمود ؛ بگونه ایکه حس همان آزمون شیرین را تا به امروز در کام خویش مز مزه نموده و به هر بهانه ای آن خاطره را تجدید می کند و همان تجربه شیرین را به یکی از ارکان مهم توفیق خویش در تمایز عنوان پورنامی از سایرین بدل ساخت .
امروزه بجرات می توان ادعا نمود که او از انگشت شمار کسا نیست که اجزا و ارکان قالی از کاغذ شطرنجی طراحی ؛ و پیچ و تاب قلم ؛ و رقص رنگ گرفته تا تخته بند و سیم و قلاب و تار و پود و پشم و گره و از تاسیس و مدیریت کارگاه تولید تا فوت و فن سفارش پذیری و خلاصه هر آنچه که در زیر مجموعه فرش میگنجد با ذره ذره وجودش عجین گشته و پس از ۷۵ سال همنشینی ، همه راز و رمز این هنر هزار تو ملکه ذهنی اوست و به عبارتی دیگر آنچه دیگران در آئینه بدنبال آنند او به خشت خام بیند .
رنگ با همه شیطنت در مقابل او تسلیم و طرح با آنهمه طنازی بازیچه او و گره در زیر انگشتان هنرمندش بی مسماست ؛ با کله شقی تمام با تکیه بر تجربه واعتماد بنفس خویش، براحتی سلیقه خود را که برگرفته از اصالتها ی قالی و فرهنگ ایران است را به خواهان آثارش تحمیل نموده و آنان را اسیر کمند سنتها و اصالتهای قالی تبریز می نماید. آثارش را می توان تخم سنتها و اصالتهای قالی ایران نامید که سالهاست بدست تند باد تجارت در اقصی نقاط جهان پراکنده گردیده ؛ و چه بسا که پس از سالیانی دراز چون قطعات الماسی از زیر هزار تن ذغال سنگ حوادث سر برون آورند و بسان شیخ صفی و چلسی و حتی پازیریک ؛ موجب مباهات و تداوم حیات قالی ایران گردند .

pournami2یکی از زیباترین تولیدات پورنامی که جلوه ای از هارمونی رنگ ها ست
________________________________________

گذشته از آثار پراکنده ؛ استاد پورنامی در کوله بار تجربه ۷۵ ساله اش ، به استناد دفاتر و مدارک موجود ۲۴۶ قطعه قالی تولید ی با ۲۶ طرح جدید دارد ، که هر کدام ویژه گی خاص خود را داشته و بیانگر دورانی از تکامل فکرو اندیشه هنری وی می باشد ؛ آثاری همانند طرح گلستانی ؛ طرح لچک ترنج کتیبه دار ؛ طرح اسلیمی و طرح سراسر گل و بلبل ووو… که با راهنمائیهای استاد به قلم طراحان نامی فرش تبریز از جمله استاد جعفر پاکدست و مرحوم استاد جواد هریزچی ( جواد قلم ) بر کاغذ نقش بسته اند و با همت والای استاد پور نامی به فرشهایی بی بدیل تبدیل شده اند ، که چنانچه به شرح و تفصیل یکایک آنها بنشینیم مثنوی هفتاد من کاغذ شود ؛ لذا به جهت رعایت اختصاربه شرح مجملی از نکات برجسته و ویژه گیهای فنی و هنری ؛ وعلائم تشخیص و تمیز تولیدات پورنامی اشاره گذرا می کنیم تا علاوه بر معرفی یکی از بهترین و برترین تولیدات فرش تبریز به علاقه مندان فرش ایران , گامی نبز در جهت تشخیص و شناسائی تولیدات پورنامی اصل از سایر تولیداتی که امروزه گاهی توسط اشخاصی سود جو و حتی با مارک جعلی پورنامی عرضه می شوند ؛ برداشته ، تا مرتکبین این عمل غیر اخلاقی و غیر حرفه ای نیز بر این نکته واقف باشند که پیمودن ره صد ساله دریک شب علاوه بر آنکه ممکن نیست بلکه این حرص و طمع خام آنان صدمات جبران ناپذیری بر حیثیت قالی ایران وارد خواهد نمود ؛ چرا که نام و آوازه پورنامی حاصل نزدیک به ۷۵ سال آزمون و تجربه ، و همت و پشتکاراست .

pournami3

قالیچه طرح گل و بلبل سراسر 

pournami4قالیچه نفیس پورنامی با طرح اسلیمی سراسر

pournami5قالیچه پورنامی طرح گلستانی ۱۵ قاب

pournami6

قالی پورنامی با طرح لچک ترنج ، در اکثر تولیدات پورنامی ، در قاب میانی ترنج بر خلاف قاعده یک چهارم ، از یک تابلو استفاده شده است

  مشخصات هنری

  طرح : از ویژه گی های بارز و شاخص های هنری در تولیدات پورنامی ، استفاده جسورانه و خردمندانه از نگاره های اصیل و سنتی قالی ایران و همچنین نماد های فرهنگ ایرانی می باشد که با زیبایی خاص و هماهنگی بی نظیری با سایر نقوش ، نمونه هایی کامل از قالی اصیل ایرانی را بوجود آورده اند ، برش هایی از طرح های شکارگاهی و ابیاتی از شعرای نامی ، در کنار گلهای شاه عباسی و اسلیمی ها، از نگاره های غیر قابل اغماض در تولیدات پورنامی هستند که طول زمان هرگز فدای مد و یا سلیقه بازار نشده و دلیلی بر این مدعا هستند که چنانچه از طرح های سنتی و اصیل ، بجا و صحیح توسط افراد مجرب و خبره استفاده شود ، هنوز هم می توانند در سطحی عالی مورد اقبال و تقاضای مصرف کنندگان باشند .

  pournami7استفاده مناسب از اشعار فرهنگی و معنا دار بعنوان نماد فرهنگی ایران ، یکی از مشخصات قالی های پور نامی است

pournami8

برش هایی از طرح شکارگاه  بعنوان یکی از شاهکارهای طراحی قالی ایران ، بطور آگاهانه همواره  در قالی های پورنامی مورد استفاده بوده است

pournami10

بهره وری از نگاره اسلیمی بعنوان سمبلی از اصالت های قالی ایران ، در تولیدات پورنامی از جایگاه ویژه ای برخوردار است .

pournami_11

یکی از قالیهای  پورنامی که در آن از تلفیق اشعار و اسلیمی ها  و صحنه های شکارگاه  و سایر نگاره های اصیل قالی ایرانی  ، شاهکاری بی نظیر بوجود آمده است .

  رنگ آمیزی : بی تردید یکی از نکات برجسته در قالیهای پورنامی ، زیبائی رنگ آمیزی می باشد که با وجود تنوع و تکثر و تناقض رنگها ؛ اوج هارمونی رنگ در این فرشها هر بیننده صاحب ذوق و سلیقه را به تعجب و تحسین وا میدارد ، البته آنانیکه اندکی با دنیای رنگ و رنگ آمیزی آشنائی دارند ، بهتر و بیشتر از سایرین به اهمیت این امر واقفند که چیدن دهها رنگ در کنار هم برای آفرینش یک گل بر روی قالی چه مهارت خاص و بصیرت ویژه و تخیل وسیعی را می طلبد و این مطلب یکی از نکات اصلی ومهمی می باشد که رعایت حداکثری آن ، قالی پور نامی را در این زمینه نیز بر سایرین غالب ساخته و همانا ا ز اصلی ترین ویژه گی ها و مشخصاتی است که بواسطه آن براحتی می توان قالی پورنامی اصل را از نمونه های مشابه تشخیص داد .

pournami12

نمونه ای از آمیزه رنگ ها در تولیدات پورنامی .

ویژه گیها ی فنی :
کارگاه : به جهت آنکه قالی های پورنامی ، جزو تولیدات کارگاهی متمرکز میباشند ، علاوه بر بهره وری از بافندگان ماهر، تمامی مراحل تولید آنها از مرحله طراحی تا مرحله نهایی تولید ، تحت نظارت مستقیم استاد پورنامی قرار دارند ولذا ازبالاترین استانداردهای تولید قالی برخوردار بوده و بندرت میتوان در آنها شاهد عیب و علتی بود .

نظارت : در قالیهای تولیدی کارگاهی پورنامی که تحت نظارت مستقیم و مستمراستاد پورنامی تولید گردیده و یا در حال تولید هستند به نکات فنی و هنری توجه ویژه ای مبذول گشته و این نکات در حد بالائی از استانداردهای رسمی و عرفی رعایت میگردند؛ نکاتی از قبیل چله کشی؛ بافت؛ پرداخت دستی در حین تولید؛ استفاده از مرغوبترین مواد موجود ؛ بهره وری از زبده ترین بافندگان ؛ محاسبات ریاضی دقیق در طرحها ؛ دقت نظر در نقطه چین طرحها ؛  تطبیق صد در صد طرح با بافت ؛ وسواس در رنگرزی ؛ نهایت ظریف کاری در هارمونی رنگها ؛ووو…. از جمله مراحل و عواملی هستند که رعایت آنها در نهایت منجر به تولید یک قالی پورنامی می شود که بعضی از این نکات هر چند در نگاه اول مسئله مهمی بنظر نمی آید اما مسلما در جای خود از اهمیت خاصی برخوردار است و مجموع همین نکات بظاهر بی اهمیت است که در نهایت قالی پورنامی را صاحب ظرائف و لطائفی ویژه ساخته و از سایرین جدا می سازد.  pournami222

نظارت استاد پورنامی بر مواد مصرفی .

کوتاه سخن اینکه ؛ در قالی پورنامی ؛ اغماض از کوچکترین نقص و چشم پوشی از کم اهمیت ترین عیب ولو آنکه حتی یک گره هم بوده باشد ؛ بطور عمدی و آگاهانه تقریبا امری نا ممکن و از نظر استاد پورنامی  غیر قابل گذشت و چشم پوشی است .

مارک و امضاء :

  وجود مارک و امضاء به هر نحو و شکلی درقالی های ایرانی می تواند دلایل گوناگونی داشته باشد که پرداختن به آنها مقصود این نوشتار نیست ؛ اما نقش مارک و امضاء بر قالی به هر دلیلی که بوده باشد از دیر باز این ذهنیت را در عرصه قالی بدنبال داشته است که ؛ قالی امضا دار گویای برتری کیفیت است و البته این ذهنیت در اکثر موارد خالی از حقیقت نیست؛ بگونه ایکه حتی در نزد خبرگان و اهل فن نیز ؛ مارک و امضاء البته از نوع مستند و مشخص آن از اهمیت خاصی برخوردار بوده و در ارزیابی و ارزش گذاری مادی و هنری قالی نقش موثری ایفا می نماید ؛ هر چند که این امر نیز گاهی دستاویزی بوده برای سودجویان و کج اندیشانی که همواره در صدد سوء استفاده از نام و آوازه دیگرانند و بدین سبب هتک حرمت و حیثیت از قالی ایران و دست اندرکاران دلسوز و صادق آن نموده و می نمایند .

مارک و امضاء در قالی های پورنامی در نقاط مختلفی از قالی ها جای می گیرد که علاوه بر دلایل دیگر؛ یکی از دلایل مهم این امر بالا بردن ضریب ایمنی در جهت کاهش  سوء استفاده از امضاء پورنامی می باشد به جهت آنکه تنها تولید کننده است که می داند امضاء یا مارک را در کدام فرش ، در چه مکانی جای گرفته است ؛ لذا درقالی های  پورنامی امضاء و مارک جای و شکل ثابتی نداشته ، و فرم و مکان آن به تصمیم و اراده تولید کننده بستگی دارد .

 ناگفته نماند که بنابر اظهار استاد پورنامی ، علاوه بر مارک و امضاء مرئی ، در هر قالی یک مشخصه رمزی و پنهان نیز وجود دارد  که فقط خودشان از آن آگاهند ، یعنی چنانچه حتی قالی پورنامی به بهترین شکل ممکن کپی برداری شود ، باز هم نمی تواند جایگزین تولیدات اصل گردد

از اینروی مارک و امضاء در فرشهای پورنامی از اهمیت و جایگاه ویژه ای برخورداراست و در صورت مستند و صحیح بودن ؛ متضمن کیفیت و در حکم برگ ضمانت کیفی قالی از جانب تولید کننده می باشد .

 pournami25

نوعی از مارک و امضاء پورنامی که در متن قالی پس از حاشیه  بافته شده است.

pournami24

نوع دیگری از مارک پورنامی که در قسمتی از حاشیه کوچک بافته شده است.

نمونه ای دیگر از مارک و امضاء پورنامی که بطور برجسته بافی در ابتدای قالی بافته شده است .

 البته لازم است در اینجا عین عبارت استاد پورنامی در مورد نقش مارک و امضاء درقالی هایشان ذکر شود که :

قالی پورنامی بهمراه مارک و امضاء بر روی قالی و فاکتور رسمی با امضاء پورنامی ، مورد برای همیشه مورد تضمین تولید کننده می باشد . قالی های تولیدی  پورنامی پس از اتمام مرحله تولید ، بر روی دار ، بطور دستی توسط استاد پرداخت کار پرداخت می شوند. پرداخت نهایی قالی تولید شده ، توسط استاد کار بطور دستی بر روی زمین انجام می شود . دفتر کارگاه ، استاد پورنامی تمامی مشخصات فنی و هنری ، و همچنین هزینه های تولید تمام قالی ها را تا به امروز ثبت و ضبط و حفظ نموده اند .

pournami26

یکی از قالیهای نفیس پورنامی .pournami30

یکی از تولیدات نفیس و زیبای پورنامی .

pournami31یکی از قالیهای تولیدی پورنامی با رنگ متن فیروزه ای

باشد تا این گفتار موجز و مختصر در شرح و وصف  یکی از بزرگان عرصه قالی ، سرنخی باشد برای تمامی آنانیکه جویای چند و چون هنر و صنعت اند ، خصوصا دانش جویان و دانش پژوهانی که بدنبال دریافت مطالب ازمنابع مستقیم  می باشند .

 به فضل حق در مقاله آتی به معرفی یکی از خبرگان عرصه قالی آذربایجان خواهیم پرداخت .

نکته : تمامی نکات و مطالب مطروحه در مطلب فوق بطور مستقیم از استاد حاج ابراهیم پورنامی اخذ شده است.

توضیح : به جهت عدم وجود عکس های لازم ، بعضی از عکس ها  از روی فیلم مرحمتی استاد پور نامی به بنده ، کپی برداری شده که از کیفیت چندان مناسبی برخوردار نیستند ، لذا بابت این نقیصه پیشاپیش از خوانندگان محترم پوزش می طلبم.

   تحقیق و نگارش : سعید رونقیان تبریزی 

درحال ارسال
امتیاز کاربر 5 (1 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)
90%
عالی
  • Design

نظرات بسته شده است.