سرای فرش و تابلوفرش دستباف

قالی جلالی

پرچمدار فرهنگ و تاريخ در عرصه فرش تبريز

آنافرش
2,022

قالی جلالی
پرچمدار فرهنگ و تاریخ در عرصه فرش تبریز

قلندران  حقیقت به  نیم  جو نخرند      قبای اطلس آن کس که از هنر عاریست

 از دیرباز آنچه قبل از هر چیز دیگری با شنیدن نام بازار تبریز در ذهن هر شنونده ای نقش می بندد ؛ فرش تبریز و نقش و نگاره های افسونگر آن است که کمتر کسی را یارای فرار از کمند جادوئی آن است ؛و لو بدمی یا نظری یا درمی یا قدمی .
بازار فرش تبریز را که در روزگارانی نه چندان دور قسمت اعظمی از بازار تبریز را شامل می شد ؛ بدون تردید باید بزرگترین و فعالترین بازار فرش جهان در زمان گذشته و حتی حال بحساب آورد ؛ روزگارانی بود که ساربانان کاروان خویش را روزها و ماه ها در کاروان سرا های تبریز اتراق می دادند تا فرش های نفیس و دل ربای تبریز را از طریق بغداد یا بندر باطومی به اقصی نقاط جهان ببرند ؛

ساربانا بار بگشا زشتران     شهر تبریز است و کوی دلبران

jalali1

عکس شماره ۲ _ قسمتی از یکی از طرح های بسیار زیبا و هنری استاد جلالی .

هر چند که دیگر از آن آوازه جز آهنگی ضعیف بگوش نمی آید ؛ اما باز بمدد ته مانده همان جام عشق ؛ امروزه نیز فرش تبریز فرش ممتاز جهان است و نقش و نگاره های آن گوی سبقت از دیگران می رباید و طراحانش حریف قابل اعتنائی ندارند ؛ هر چند که ثمره نبوغشان به سبب بعضی قصور به تاراج تقلید می رود یا به آتش جهل و غفلت می سوزد.
از آغاز تا به امروز ؛ طراحی فرش تبریز را بی هیچ شک و شبهه ای باید اوج طراحی فرش ایران و حتی جهان ؛ از همه جهت بشمار آورد ؛هر چند که شاهد فراز و نشیب هائی بوده اما هرگز در این عرصه طراحان هیچیک از سایر مناطق اقلیمی بافت فرش ایران را یارای رقابت با طراحی و طراحان تبریز نبوده که هیچ ؛ حتی قدرت تقلید نیز در این زمینه اغلب اوقات از سایرین ساقط است ؛ جسارت در بکارگیری رنگها و بی باکی در استفاده از نگاره ها ؛نو آوری در تلفیق و ترکیب ؛ روز مره گی در ابداع و خلاقیت ووو… ویژه گی هایی هستند که در نهایت فرش تبریز را در طول زمان یک سرو گردن بالاتر از سایرین قرار داده و نام طراحان فرش تبریز را زبانزد عام و خاص کرده است.
آنانیکه در اقصی نقاط جهان با فرش تبریز آشنایند کم و بیش نام طراحان آن نیز به گوششان خورده و چه بسا شرح مختصری نیز از احوال آنها شنیده باشند و یا آنکه این نامها را بر روی فرشهائی دیده اند ؛ اما مع الاسف اکثریت علاقه مندان و عموم مصرف کنندگان از احوال طراحان فرشهائی که گاه حتی سالهاست مالک آنند شرح مختصری نیز نمی دانند تا چه رسد به آنکه او را به نام و نسب بشناسند .
” جلالی ” و به عبارت مصطلح بازار تبریز ” طرح جلالی ” یکی از آن نام و نشان ها در عرصه فرش تبریز است که بر خلاف شهرت و آوازه هنری طرح ها ؛ کمتر کسی با شخصیت حقیقی آفریننده این آثارآشنایی داشته و او را از نزدیک می شناسد .
در یکی ازتیمچه های بازار تبریز بنام پاساژ سعادت ؛ در آخرین مغازه طبقه فوقانی ؛ مغازه ای که به زحمت پذیرای سفارش دهندگان طرح بوده و حتی گاه فضای لازم را برای گشودن کاغذ شطرنجی که طرح قالیچه ای بر روی آن نقش بسته را ندارد ؛ یک میز کوچک کار؛ یک نیمکت ؛ مقداری کاغذ شطرنجی ؛ تعدادی مداد رنگی ؛ بسته ای آبرنگ وچند شیشه گواش ؛ چند قلم موئی ؛ مداد ؛ مدادپاک کن ؛ چند طرح نیمه تمام و سرانجام مردی با قدی متوسط ؛ موهائی فر؛ چشمانی روشن و صورتی خندان و گوشت آلود . و البته محجوب ؛ مودب ؛ شکسته نفس و بی ادعا . این تمامی آن چیزیست که ” نادر جلال اقدسیان ” (جلالی) متولد سال ۱۳۳۳ تبریز؛ با ۳۵ سال سابقه طراحی فرش از نظر فیزیکی در آن خلاصه می شود.
اما آنچه در این تعریف فیزیکی نمی گنجد ؛ ایده ها ؛ خلاقیت ها و ابداعات هنری ؛ و ابتکاراتی است که با همبن بضاعت اندک فیزیکی به آثاری تبدیل شده و یا می شوند که گاه موجب فخر و مباهات موزه ها و کلکسیونهائی در اقصی نقاط جهانند .
jalali2

عکس شماره ۳ _ طرح ” هویت ” که به سفارش نگارنده توسط استاد جلالی طراحی گردیده است .

استاد جلالی گاه با چنان جسارتی طرح می زند و نقش می کند که در اوج نوآوری ؛ باور این نکته بر بیننده دشوار می آید که چگونه می توان پیوستگی اینهمه پیچیده گی و ظرافت را  در ذهن تجسم نموده و بر قلم جاری ساخت  و البته این توانایی خلاقانه و مبتکرانه دقیقا همان نکته تمایز استاد جلالی از سایرین است .

jalali3

عکس شماره ۴ _  طرح ” چهار فصل” شاهکاری از استاد جلالی که به سفارش نگارنده طراحی گردیده ؛ بهمراه فرش تولید شده توسط نگارنده .

ترنج طرح ” چهار فصل” که طرحی از سفره هفت سین و لحظه تحویل سال می باشد. قسمتی دیگر از طرح ” چهار فصل” نمایی از تخت جمشید را نشان می دهد. قسمتی دیگر از طرح ” چهار فصل ” که فصل بهار را نشان می دهد .

او سنگهای سخت و بی جان تخت جمشید ؛ دیوار های آجری گنبد سلطانیه ؛ بلندای ارک علیشاه ؛ سی و سه پل اصفهان و بسیاری دیگر از آثار فرهنگی و هنری این مرز و بوم را با نهادن در کنار زیبا ترین گلهای رنگارنگ  بهمراه پیچشی از اسلیمی ها و سایه روشن ها ؛ آنچنان نرم و زیبا نشان می دهد که آدمی گاه گذر زمان را فراموش نموده و می پندارد که هنوز آن آثار در دوران اوج شکوه خویش اند .

jalali9

ذرع نیم ” تخت جمشید “

بی تردید یکی از دلبستگی های استاد جلالی ؛ تاریخ پر فراز و نشیب ایران و آثار بجا مانده مصنوع و مکتوب از آن می باشد که نشانه های این علاقه و دلبستگی در قالب ظروف ؛ زیور آلات ؛ ادوات رزمی وجنگی ؛ و سایر نگاره های تاریخی ؛ در اکثر آثار استاد بطرز زیبائی جلوه گراست ؛ نکته حائز اهمیت دیگر آنکه ؛ استاد جلالی علاوه بر نقش و نگا ره های تاریخی از بزرگانی که بنحوی در ساختن این پیشینه تاریخی نقش داشته اند نیز غفلت ننموده و ارادت خویش را با نقش پرتره آنان را در بسیاری از آثارش عینیت بخشیده است ؛ که در مجموع ؛ این ویژه گی ها آثار استاد جلالی را به پیام آورانی از تاریخ ایران برای هر بیننده ای بدل نموده است .

jalali10

_ طرح ” تاریخ ایران ” شاهکاری دیگر از استاد جلالی

قسمتی دیگر از طرح ” تاریخ ایران ” که نشان دهنده پرتره شخصیت ها و مقاطع تاریخی و آثار معماری ایران می باشد .قسمتی دیگر از طرح ” تاریخ ایران ” که نشان دهنده آتش زدن تخت جمشید است.

jalali14

طرح “گنج و هنر ” که به سفارش نگارنده توسط استاد جلالی طراحی گردیده است .

 قسمتی از طرح ” گنج و هنر ” نشاندهنده پرتره شخصیت ها و زیور آلات و ادوات جنگی ایرانی است و قسمتی دیگر از طرح ” گنج و هنر ” نشاندهنده پرتره شخصیت ها و هنر مرصع کاری ایران و قسمت میانی طرح ” گنج و هنر ” با شکلی از جغرافیای ایران که در آن علاوه بر اشیاء زیر خاکی و قیمتی ؛ معادن گوناگون ایران بواسطه رنگ ها در قسمتهای مختلف نمایانده شده است .

استاد جلالی با روحیه ای هنری و در پی ارضاء علایق انسانی ؛ در طراحی هایش به موضوعات اخلاقی ؛ فلسفی و مذهبی بذل توجه نموده و علاوه برآن از کنار فرهنگ فولکلوراین مرز و بوم نیز بی تفاوت رد نشده و گهگاه نمایه هایی از آداب و رسوم ؛ و سنتهای اقوام مختلف ایرانی را بطرز ماهرانه ای در زوایایی از طرح هایش بکارگرفته است.

jalali18

طرح ” سیر خلقت ” نمایی از خلقت انسان و عوالم پس از مرگ

jalali_19

_ طرح ” هویت ” و برش هایی از حاشیه آن طرح که نشانگر بعضی از صنایع دستی ایران است .

از دیگر ویژه گی های آثار استاد جلالی ؛ بکار گیری خردمندانه ابیاتی از اشعار شعرای پارسی گوی و ترک سرای ؛ به مناسبت موضوع طرح می باشد که این نکته ناشی از توجه ویژه استاد به شعر و شاعری و جایگاه فرهنگی آنها در عرصه هنر می باشد.

haharfasl

قالی طرح ” چهار فصل ” که بدور حاشیه آن غزل کاملی از حافظ شیرازی طرح شده است.

برای آنانکه اهل دقت و کنجکاوی اند قطعا این نکته پوشیده نیست که در طرحهای استاد جلالی
رگه هائی از رنگ و لعاب سبک طراحی فرش اصفهان بچشم می خورد ؛ که این امر همانا ناشی از آثار ۱۰ سال اقامتی می باشد که استاد در اصفهان داشته اند و البته در این دوران متقابلا فکر و قلم استاد نیز تاثیراتی در عرصه طراحی فرش اصفهان بجای گذاشته ؛ بگونه ایکه در مدت اقامت خویش در اصفهان به سهم خود نقش قابل توجهی در ارتقاء هنر مینیاتور و پرتره بافی و انتقال تنوع رنگ فرش تبریز در عرصه فرش اصفهان ایفا نموده است .

jalali22

_ قسمتی از یکی از طرح های استاد جلالی که از نظر رنگ آمیزی شباهت زیادی به فرش های اصفهان دارد .

jalali23

قسمتی از حاشیه یکی از طرح های استاد جلالی که که شباهت نزدیکی با فرش اصفهان دارد.

jalali24

طراحی قابی زیبا بدور طرح اصلی یکی از ابداعات استاد جلالی است که با مهارتی خاص انجام می یابد بگو نه ایکه بعد از اتمام بافت ؛ گویا فرش در قاب زیبایی قرارداده شده است.
شمار طرح های استاد جلالی (به تایید استاد) متجاوز از ۳۵۰ طرح است که هر کدام از آنها در نوع خود از ویژه گی های خاصی برخوردارند ؛ بطوریکه نمی توان هیچیک را بردیگری ترجیح داد ؛ همانگونه که خود استاد نیز در پاسخ به این سئوال که بهترین طرح شما کدام است ؟ سکوت را بهترین پاسخ دانسته و در توضیح این سکوت با کلامی مختصر ابراز داشتند: حالات گوناگون روحی من در قالب طرح هایم ارائه شده و تفکیک و ترجیح این حالات امری بسیار دشوار است .
از اینروی برای شناخت بهتر استاد جلالی ؛ ناگزیر ازشناخت آثارش بوده و از آنجا که شرح و وصف همه آثار استاد عملا مقدور و ممکن نیست ؛ خلاصه وار به ویژه گی های مشترک آثار استاد پرداختیم  تا مشتی باشد نمونه از خروار.
و کلام آخر اینکه ؛ چنانچه طراحی استاد جلالی را نخواهیم مکتبی جدید در طراحی فرش تبریز بنامیم ؛ بی تردید باید آنرا سبک و شیوه ای منحصر بفرد بدانیم که بسهم خود در تعالی فرش تبریز نقش بسزائی ایفا نموده و می نماید .

توضیح : مطالب ملهم از مراودات و مکالمات نگارنده با استاد بوده و مورد تایید و تصدیق استاد می باشند.

   تحقیق و نگارش : سعید رونقیان تبریزی 

 

درحال ارسال
امتیاز کاربر 5 (1 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)
80%
خوب
  • Design

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال