سرای فرش و تابلوفرش دستباف

استاد رسام عرب زاده

يكي از چهره های برجسته هنر فرشبافی ايران

آنافرش
1,093

· نام: رسام عرب زاده
· تاریخ تولد: ۱۲۹۳ شمسی
· محل تولد: تبریز
ابوالفتح لطیفی، مشهور به استاد ابوالفتح رسام عرب زاده، یکی از چهره های برجسته هنر فرشبافی ایران است. او در سال ۱۲۹۳ شمسی در شهر تبریز به دنیا آمد. پدرش حسین زیدی لطیفی ملقب به (سید عرب) از شاگردان کمال الملک بود که با نقاشی و طراحی فرش امرار معاش می کرد. وی از اعراب زیدی بود که سه نسل قبل از حجاز مهاجرت کرده بودند و به این جهت به سید عرب معروف بود.
رسام از همان کودکی، در دامان پدر با طرح و رنگ آشنا شد. دوران کودکی را چنان که مرسوم بود در مکتبخانه گذارند. در فضای سرد و مرطوب مکتب، قرآن و الفبا آموخت و بدین منوال سالهای اولیه زندگی اش سپری شد. تحصیل در (مدرسه ادیب) تهران و (رشدیه) تبریز و بعدها در (هنرستان تبریز) و (صنایع مستظرفه) مراحل بعدی است که در جوانی طی کرد.
از کارهای اولیه استاد عرب زاده، بافت فرشی از چهره یک سرشناس، نمونه ای موفق از تلاشهای اولیه اوست در همین دوره طرحی را به نام والس دولار (Valce delave) از گوبلنهای فرانسه اقتباس کرد و آن را برای بافت به صورت فرش طراحی نمود اما با شروع بافت فرش متوجه شد که از رنگها اطلاع چندانی ندارد. به کمک دوستی که در یک کارخانه آلمانی به رنگرزی اشتغال داشت از فوت و فن رنگرزی مطلع گشت. سپس به مدد آنچه آموخته بود، فرش مذکور را با نام (رقص فرشتگان) به پایان رساند.
استاد عرب زاده پس از تجربه کردن هنر کاریکاتور و بافت آرم های کمپانیهای مختلف منحصراً به بافت قالی و قالیچه پرداخت. در این مرحله از فعالیت، بدعت و نوآوریهای او در طراحی و بافت فرش آغاز شد. نخستین جلوه های ابتکار او، نقش پردازی بر مبنای اصول جدید طراحی بود، مانند رعایت مقیاس و اندازه ها، اما ویژگی بارز او بهره گیری از طرحهایی است که نقش غلط نامیده می شود.
این طرحها ترکیبی از نقشهای متفاوت با نظام متعارف و مغایر با سنتهای رایج است. چون شیوه رایج بافت نیز پاسخگوی نقش پردازیهای او نبود، آرام نگرفت و با سختکوشی بسیار به (گره آویز) و دستاوردهای دیگری رسید.
دهه‌ ی چهل و پنجاه، دوران شکوفایی هنر رسام در طراحی و بافت قالی بود. او پس از سالیانی مدید، زحمت و تلاش، پخته در کوره تجارب و با کولباری غنی از اندوخته های بایسته، آثاری شگفت و بدیع پدید آورد که همتای نمونه های برجسته میراث تاریخی ایران در هنر فرشبافی است.

نمایش آثار استاد رسام عرب زاده در کارگاه خصوصی(۱۳۴۵)، خانه آفتاب (۱۳۵۲) و انستیتو گوته (۱۳۵۳) با استقبال عمومی گسترده ای روبه روشد. در سال ۱۳۴۵ ، عده ای از مسئوولان شرکت سهامی فرش ایران از کارگاه عرب زاده بازدید کردند و او را به همکاری در شرکت مذکور دعوت نمودند ولی او  نپذیرفت و خود را در چارچوب رسوم اداری مقید نکرد ولی از راهنمایی دریغ نورزید. مجموعه واژگان فرش که به نام دستورالعمل اصطلاحات امور تولیدی فرش با همکاری او و تعدادی از کارشناسان مجرب شرکت فرش تدوین شد یکی از همکاری های ذیقیمت او با شرکت مذکور است. در سال ۱۳۵۶ بعد از گشایش موزه فرش ایران با مقامات و کارشناسان این موزه ارتباط نزدیک داشت و نظریات مشورتی خود را در مورد عرضه آثار نفیس فرش ارائه می داد.

استاد عرب زاده در دو دهه اخیر ضمن طراحی و بافت فرش، در گسترش حرفه قالیبافی و پیوند آن با جنبه های هنری، نقش ارزنده ای ایفا کرده و شاگردان بسیاری را پرورش داده است. او علاوه بر کاربرد چهار گره به جای یک گره (آویز) دو نوع بافت فرش را با زیبایی و استادی تجربه کرده است و به دنیای فرشبافی تقدیم داشته است. این نوع روش بافت عبارتند از:

الف- رجشمار توامان: یعنی فرشی مثلاًبا رجشمار ۷۵ داخل فرش دیگری با رجشمار ۲۵٫ نمونه این بافت در فرشی که آن را (خزان) نامیده است دیده می شود.

ب- نوع بافت توامان: یعنی قسمتی از دستبافته به صورت (فرش) است و قسمتی دیگر به صورت (گلیم). نمونه این دستبافته تابلوی زیبایی است که آن را (شب تاریک و بیم موج) نامیده است.

در مورد طرح و نقشه قالی، آثار عرب زاده با خلاقیت و روش هنرمندانه ای که خاص خود اوست با استفاده از حال و هوای دنیای نقش و نگار عرفان ایرانی تجسم یافته است. در آثاره عرب زاده اشاره نگاره ها نمادین است که در مجموع از سنتی ریشه دار مایه می گیرد. استفاده از مینیاتور ایرانی در کار عرب زاده زیاد به چشم می خورد و برای نقش پردازی هایش الهام او از اشعار نغز و داستانهای دل انگیز وطنش تمام شدنی نیست.

شگفتی و اوج خلاقیت عرب زاده در این است که او با حفظ تمام میراثهای هنری و رازو رمزهای اصالت قالی ایران، دست به خلاقیت و نوآوری می زند درون حال و هوای دل انگیز نقوش قالی ایران، دنیای بدیع نگاره ها و رنگهای خود را می سازد که هیچ یک از اصل و درون مایه اصلی هنرقالی ایران خارج نیست و غنای خاصی را به این هنر ارزانی می دارد.

استاد رسام عرب زاده، در اکثر سیمنارهای داخل و خارج از کشور حضور فعال داشته است. او با سخنرانی ها و نوشته های پراکنده خود برای تعالی این هنر و صنعت ملی رهنمودهای سازنده ای ارائه کرده است. مطبوعات پنجاه ساله اخیر ایران مملو از مصاحبه ها و گفتارهای این استاد است

رسام عرب زاده، استاد توانمند فرش ایران گو اینکه زندگی را از صفر شروع کرد و در جوانی رنج فراوان کشید ولی این بخت بلند را پیدا کرد که در زمان حیات خود مورد توجه اندیشمندان، هنرمندان، شاعران و دل آگاهان قرار گرفت. امروز نام استاد رسام عرب زاده نه تنها در ایران بلکه در محافل هنر جهانی، نامی آشنا است.

درحال ارسال
امتیاز کاربر 5 (1 رای)
امتیاز نظرات 0 (0 امتیاز دهی)
90%
عالی
  • Design

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

درحال ارسال